სვანეთი

 სვანეთის თემაზე მომზადებული ფოტოგრავიურა, რომელსაც აქ ხედავთ, ბელგიელი მოგზაური ქალის, კარლა სერენას სახელს უკავშირდება. ეს უკანასკნელი XIX საუკუნის 70-იანი წლების მეორე ნახევარსა და 80-იანი წლების დასაწყისში ხანგრძლივი დროით იმყოფებოდა საქართველოში. მან ჩვენი ქვეყნის სხვადასხვა მხარე მოინახულა და, მათ შორის, სვანეთიც.

კარლა სერენას სამოგზაურო დღიურის ის ნაწილი, რომელიც სვანეთის ამ ფოტოგრავიურასა და რეგიონის შესახებ ცნობებს შეიცავს, 1881 წელს პარიზში, ჟურნალ „LE TOUR DU MONDE“-ის ფურცლებზე გამოქვეყნდა. როგორც მოგზაურის დღიურიდან ვიგებთ, ჩანაწერები სვანეთის შესახებ 1876-1878 წლებით უნდა დათარიღდეს. ამის თქმის საშუალებას გვაძლევს ფრანგულ ჟურნალში არსებული მინაწერი, სადაც მოგზაურობის აღმნიშვნელი წლებია მითითებული.

დღიურში კარლა სერენა სვანეთს ერთ-ერთ უძველეს მხარედ მოიხსენიებს, რაც სულაც არ არის გასაკვირი. ევროპელები სვანეთს ოდითგანვე იცნობდნენ ძველი ბერძნული და რომაული წყაროებიდან. ამის ყველაზე ცხადი მაგალითია სტრაბონის „გეოგრაფია“, სადაც ის აღნიშნავს, რომ სვანებს უპყრიათ კავკასიონის მწვერვალები, დიოსკურიის ზემოთ და მათ ძალას და სიმამაცესაც აქებს. ბერძენი ისტორიკოსი და გეოგრაფი მიუთითებს ოქროს მოპოვების წესზე. მისი სიტყვებით, ოქრო ზამთრის ნიაღვრებს ჩამოაქვს და სვანები მას დახვრეტილი ვარცლებითა და ბეწვიანი ტყავებით მოიპოვებენ. სწორედ ამ ფაქტს უკავშირებს სტრაბონი მითს ოქროს საწმისის შესახებ.

სვანეთი გვხვდება ბერძნულ და რომაულ წყაროებზე დაყრდნობით შედგენილ ძველ ევროპულ რუკებზეც. მაგალითად ეს ორი რუკაც გამოდგება: თანამედროვე ევროპული კარტოგრაფიის მამად წოდებული ფლანდრიელი აბრაჰამ ორტელიუსის მიერ 1590 წელს ანტვერპენში შავი ზღვის თემაზე დაბეჭდილი „Pontus Euxinus“ (სტუმართმოყვარე ზღვა) და 1667 წელს პარიზში ნიკოლა სანსონის მიერ გამოცემული „Colchis, Iberia, Albania“ (კოლხეთი, იბერია, ალბანეთი). ორტელიუსს კოლხეთის სანაპიროდან აღმოსავლეთით, კავკასიონის მთებთან ახლოს, მონიშნული აქვს ტოპონიმი „Suani“ (სვანები), ნიკოლა სანსონს კი კოლხეთის აღმნიშვნელი რკალისებური წარწერიდან მარჯვნივ, მაღლა მთებში – „Suania, quorú Populi Suan“ (სვანეთი და სვანი ხალხი) უწერია. ცხადია, ეს ორი რუკა მხოლოდ მცირე ნაწილია იმ ძველი რუკებისა, რომლებიც საუკუნეების განმავლობაში იქმნებოდა ევროპაში და რომლებზეც სვანეთია მონიშნული.

მივუბრუნდეთ კარლა სერენას. მოგზაური სვანეთის შესახებ თხრობისას ამ მხარის მიუვალ მდებარეობაზე ამახვილებს ყურადღებას, რომელიც მთებსა და თოვლით ნასაზრდოებ მრავალ მდინარეს შორის არის მოქცეული. იგი ლაპარაკობს უგზოობაზე, რაც სვანეთს თითქმის მთელი წლის განმავლობაში იზოლირებულ მხარედ აქცევს და იქვე იმასაც წერს, რომ მისი მოგზაურობის დროს მდინარე ენგურის გაყოლებაზე, ღრმა ხეობების გავლით, ზუგდიდიდან ბეჩომდე გზა გაჰყავდათ. ცალკე აღნიშნავს სვანების საცხოვრებელი სახლების – კოშკების თავისებურებაზე, რომლებსაც პატარა ციხესიმაგრეებს ადარებს. წერს, რომ ერთმანეთის გვერდით აღმართული კოშკებიდან ქვების სროლით მოსახლეობას მტრის მოგერიებაც შეეძლო. ამ ამბის ბოლოს ისიც უნდა ითქვას, რომ სვანეთის, იმერეთის, აფხაზეთის, სამეგრელოს, გურიის, მესხეთის, შიდა ქართლისა და კახეთის თემაზე კარლა სერენას მოგზაურობის დღიურები ტექსტთან ერთად ასზე მეტ ფოტოგრავიურას შეიცავს, თუმცა საქართველოსთან დაკავშირებული ბელგიელი მოგზაური ქალის დღიურები და ფოტოგრავიურები ქართულ ენაზე სრული სახით დღემდე არ გამოცემულა.