კულტურული სკიტური

 სვანეთი უკვე მეორედ ხვდება National Geographic-ის „მსოფლიოს საუკეთესო ადგილების“ ყოველწლიურ სიაში. თუ პირველად სვანეთმა ამ სიაში მოხვედრა თავისი კარგად შემონახული შუა საუკუნეების კოშკებითა და თვალწარმტაცი ბუნებით დაიმსახურა, ამჯერად მისმა სამთო-სათხილამურო შესაძლებლობებმა მიიპყრო ყურადღება.

National Geographic-ის მკვლევარ სლოვენიელ ფოტოგრაფ ცირილ იაზბეცს თხილამურებით სრიალი ადრეული ასაკიდან შეუყვარდა. ამას ხელი შეუწყო იმ ფაქტმაც, რომ ბავშვობიდან დიდ დროს ატარებდა მშობლიურ იულიუსის ალპებში და ყოველთვის ხიბლავდა ახალი ადგილების აღმოჩენა, რომლებიც საინტერესო იქნებოდა არა მხოლოდ სასრიალო პოტენციალით, არამედ კულტურითაც. საქართველოს და კონკრეტულად სვანეთის შესახებ დიდი ხანია სმენია პირველყოვლისა მისი მეგობრის, ამერიკელი ფოტოგრაფის, აარონ ჰიუისგან, რომლის ფოტოებით სვანეთი National Geographic-ის მილიონობით მკითხველმა ათი წლის წინ გაიცნო – ამ უნიკალური მხარის შესახებ 2014 წელს ჟურნალში ვრცელი სტატია გამოქვეყნდა. ცირილს საქართველოს შესახებ ხშირად უყვებოდნენ სლოვენიელი მოთხილამურე მეგობრებიც, რამაც სვანეთის გაცნობის ინტერესი გაუღრმავა. „უკვე რამდენიმე სეზონია ჩემი მეგობრები მიყვებიან სვანეთისა და თავიანთი სათხილამურო გამოცდილების შესახებ; რამდენიმე ახლაც იქ არის“, – ამბობს ცირილი.

ზემო სვანეთის ბუნება და გამოცდილი ქართველი გიდები სკიტურინგის დაუვიწყარ შესაძლებლობებს სთავაზობენ მოგზაურებს მთელი მსოფლიოდან: კავკასიონის მთებისა და ამ მთებში ჩამალული კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლების გაცნობა, თან გაუკვალავ თოვლში თხილამურებით სრიალი. „როცა დავინახე, როგორ განვითარდა სვანეთი ამ მიმართულებით, გამოჩნდა შესაძლებლობაც, სვანეთი ხელახლა მოხვედრილიყო საუკეთესო სამოგზაურო ადგილების სიაში; ზუსტად ამიტომ შევთავაზე National Geographic-ს ეს იდეა. მათ კი, კვლევის შემდეგ, დაამტკიცეს პროექტი“, – ამბობს ფოტოგრაფი.

მოგზაურობა სლოვენიიდან მესტიამდე მარტში დაიგეგმა. ქუთაისის აეროპორტში ჩამოსულებმა ავტომობილით განაგრძეს მგზავრობა. „გზა გასაოცარი იყო. ხეობაში შევედით, მდინარეს გავყევით და გზად პირველ სოფელში [ლენჯერი, 5 კმ მესტიიდან] კარგად შემონახული კოშკებიც დავინახე. უმალვე გავჩერდით. გაოცებული ვიყავი და ვიკითხე კიდეც: სად მივდივართ? ეს სინამდვილეა? ანდებში, ალპებსა და ჰიმალაებშიც ვყოფილვარ, თუმცა ასეთი გარემო სხვაგან არ მინახავს“, – ამბობს ცირილი.

მომაჯადოებელი ბუნებისა და უნიკალური ადგილობრივი კულტურის გამო, სვანეთი საქართველოს სხვა კუთხის ხალხისთვისაც საინტერესო ტურისტული დანიშნულების წერტილია. დღემდე თითქმის ხელუხლებლად შემონახული შუა საუკუნეების კოშკები და თვალისმომჭრელი ზემო სვანეთი UNESCO-ს მსოფლიო მემკვიდრეობის ნუსხაში 1996 წელს შეიტანეს. „უშგულში ვიზიტი დროში მოგზაურობას ჰგავს. თითქოს დედამიწის ყველაზე ლამაზ მუზეუმში შედიხარ. როდესაც ხედავ იქაურ კულტურას, ხალხს, ენას, ხვდები, რატომაცაა ეს რეგიონი დაცული UNESCO-ს მიერ“, – ამბობს ცირილი.

პირველი რამდენიმე დღე გუნდს უიღბლო ამინდი დაემთხვა. გაზაფხულის უთოვლო და თბილი დღეები აფერხებს სათხილამურო ტურს, მაგრამ მათ მალევე გაუმართლათ, თოვლი მოვიდა და სამთო გიდთან, შაკო მარგიანთან ერთად გაეშურნენ თეთნულდისკენ, იქიდან კი უშგულში თხილამურებით დაეშვნენ, სადაც ორი დღე გაატარეს. „ჰორიზონტზე უსასრულოდ გადაჭიმული კავკასიონის ხედს რომ ვუყურებდი, თავი სხვა პლანეტაზე მეგონა. ასეთი გამოცდილება არასოდეს მიმიღია“, – ყვება ფოტოგრაფი.

სვანური სტუმარმასპინძლობა ცირილისთვის ძალიან დასამახსოვრებელი აღმოჩნდა. უშგულში ლამარიას (მარიამის) ტაძარში, რომელიც XII საუკუნისაა, ცირილს ადგილობრივმა ბერმა უმასპინძლა. „როცა მონასტრის მოსანახულებლად წავედით, დიდი მოლოდინი არ მქონია, რომ რამე მოხდებოდა, თუმცა არსაიდან მონასტრის ბერი საუზმით გაგვიმასპინძლდა. თავისი გაკეთებული კუბდარი გამოგვიტანა და ჩაი გაგვიმზადა. მერე ცხოვრებაზეც ვილაპარაკეთ და ერთმანეთს დავემშვიდობეთ“, – ყვება ცირილი. ადგილობრივ ხალხთან შეხვედრა და ურთიერთობის დამყარება მისთვის ექსპედიციების ძალიან მნიშვნელოვანი ასპექტია, რადგან ფოტოგრაფია ცირილისთვის ერთგვარი რიტუალია, რომელიც, საბოლოო ჯამში, ადამიანებთან კომუნიკაციის ერთ-ერთი გზაა.

სხვადასხვა სამთო კურორტზე დაკვირვებამ ცირილს დაანახა საფრთხეც, რომელიც უკონტროლო ან „კონტროლირებად განვითარებას“ შეიძლება მოჰყვეს. ცირილი მსგავს საფრთხეს სვანეთშიც ხედავს. „მგონია კარგიცაა, რომ [სვანეთი] ტურისტულად ძალიან განვითარებული არაა, რადგან მინახავს და ვიცი, რაც მოსვლია სამთო კურორტებს მსოფლიოს სხვა კუთხეებში მასობრივი ტურიზმის შედეგად. იმედია, უშგულამდე ასასვლელი გზა თავის ავთენტურ ხასიათს შეინარჩუნებს“, – აღნიშნავს ფოტოგრაფი.

ფოტოგრაფის აზრით, მასობრივი ტურიზმის გარდა, სვანეთს საფრთხე სამომავლოდ შეიძლება კლიმატის ცვლილებამაც შეუქმნას. „კლიმატის ცვლილება ყველა რეგიონს ეხება, ამიტომ ამ პრობლემას სამომავლოდ სვანეთშიც უნდა ველოდოთ“, – ამბობს ფოტოგრაფი. თოვლის საფარის შემცირება სახიფათო, უპირველეს ყოვლისა, ეკოსისტემისთვისაა, მაგრამ ზემოქმედებს ასევე იმ ხალხზე, ვისთვისაც ზამთარი შემოსავლის ძირითადი წყაროა.

სვანეთში გატარებული დრო თითქმის არასოდესაა საკმარისი. „ყოველ ადგილას მიჩნდებოდა სურვილი, რომ კიდევ რამდენიმე დღე დავრჩენილიყავი“. ცირილი საქართველოში ვიზიტს ხელახლა გეგმავს სვანეთის მთების მოსანახულებლად და იმედოვნებს, რომ საქართველოს სხვა რეგიონების უნიკალურ გარემოსა და კულტურასაც აღმოაჩენს.