შარშანდელი დეკემბრის ადრიან დილით აარია ბუმლამ ინდოეთის პატარა სანაპირო ქალაქ უდვადაში მდებარე საოჯახო სასტუმროს მოუხერხებელ საწოლში გაიღვიძა.

ის არაფრით ჰგავდა რბილ საწოლს, რომელიც სახლში, აქედან შვიდი საათის სავალზე, პუნაში, ეგულებოდა. ჩაიცვა და უკბილო ღრძილების გარშემო ფრთხილად შემოიტარა ჯაგრისი, თან ჩუმად იმეორებდა წმინდა წიგნის იმ სტრიქონებს, თვეების განმავლობაში რომ იზეპირებდა. ორშვილიანი ოჯახის უფროსი ქალიშვილი შვიდი წლის ასაკში, სულ მალე, შეუერთდება თავის ოჯახს, როგორც მსოფლიოს ერთ-ერთი უძველესი რელიგიის მიმდევარი.

მხურვალე მზის ალმურში გახვეული დილა გათენდა. აარია ოჯახთან და მეგობრებთან ერთად გაუყვა ირანშაჰ ათეშ ბაჰრამისკენ მიმავალ მტვრიან გზას. თეთრი ქვისა და ხისგან ნაშენი კომპლექსის კარიბჭესთან ადამიანისთავიანი ფრთოსანი ხარების ორი უზარმაზარი ქანდაკება იდგა. მეთვალყურე ტაძრის ტერიტორიაზე მხოლოდ მათ უშვებდა, ვინც სათანადოდ იცავდა რიტუალის სიწმინდეს. ეს ადგილი ერთ-ერთი უწმინდესთაგანია მთელ ინდოეთში.

გადმოცემის თანახმად, აარიას ზოროასტრელი წინაპრები გუჯარათის სანაპიროს მოადგნენ რელიგიური თავშესაფრის ძიებისას, 1300 წლის წინ, როდესაც მათ დამპყრობელი მუსლიმი არაბები დევნიდნენ. აქ, არაბეთის ზღვის სანაპიროზე, მათ თავიანთი რელიგიის დოგმები და რიტუალები, მათ შორის 16 სხვადასხვა საწყისის ცეცხლი აღადგინეს. ეს ცეცხლი პრაქტიკულად ყველა წყაროდანაა მოპოვებული, სამჭედლოდან დაწყებული, მეხით დამთავრებული და მას შემდეგ ანთია. ცეცხლს მუდმივად უვლიან თეთრპირბადიანი ღვთისმსახურები – მობედები და ისიც გიზგიზებს მორწმუნეთათვის, რომელთა რიცხვიც მუდმივად იკლებს.

ტაძარში აარია წმინდა წყლით განიბანა, შემდეგ ხარის განწმენდილი შარდის სამი ყლუპი მოსვა, ახალთახალი თეთრი სამოსით შეიმოსა და მობედებს შეუერთდა. ისინი ვერცხლის ურნაში მოგიზგიზე ცეცხლის გარშემო შეიკრიბნენ და ლოცვა აღავლინეს ენაზე, რომელზეც უკვე 3500 წელია ყოველდღიურად აღარავინ ლაპარაკობს: „ფრავარაანე მაზდაიასნო ზარათუშტრიშ ვეე-დაევო აჰურა-თქაეშო“, – აარიამ გაიმეორა: „პირობას ვდებ, ვეთაყვანო შემოქმედ აჰურამაზდას და გავხდე წინასწარმეტყველ ზოროასტრის მიერ გაცხადებული სარწმუნოების მიმდევარი“.

აარია და მისი ოჯახი ორთოდოქს მორწმუნეთა იმ პატარა ჯგუფს მიეკუთვნებიან, რომელიც სულ უფრო და უფრო მცირდება დედამიწის იმ კუთხეში, სადაც ზოროასტრიზმი (იგივე მაზდეანობა ან ცეცხლთაყვანისმცემლობა), პირველად ჩაისახა და გავრცელდა. 100 000-ზე ნაკლები მიმდევარიღაა დარჩენილი აქემენიანთა იმპერიის ყოფილ და მომიჯნავე ტერიტორიებზე ირანში, ინდოეთსა და პაკისტანში. თუმცა, გასულ საუკუნეში რწმენა სამშობლოდან საკმაოდ შორს წავიდა და ისეთ ადგილებამდე ჩააღწია, როგორებიცაა, მაგალითად, ლოს-ანჯელესი, მეხიკო და სტოკჰოლმი. ახალ ადგილებში პროგრესული თემები ჩამოყალიბდა, რომელთაც სწამთ, რომ ყველა, ვინც წინასწარმეტყველ ზოროასტრის დოგმებს იზიარებს, მაზდეანად შეიძლება ჩაითვალოს.

ადამიანთა უმეტესობისთვის ზოროასტრიზმი უძველესი დროისა და ერთგვარი ეგზოტიკის ასოციაციას იწვევს, თუმცა მისი საბაზისო დოგმები ნებისმიერი ხალხისთვის ფუნდამენტურია: სიკეთე ბოროტების პირისპირ, მკვდრეთით აღდგომა და საიქიო ცხოვრება. მისი ფუძე არის ჰუმათა, ჰუხთა, ჰვარშთა: „კეთილი ფიქრები, კეთილი სიტყვები, კეთილი საქმენი“.

ტრადიციის თანახმად, ზარათუშტრა – ბერძნულად ზოროასტერი – უძველეს პოლითეისტურ რელიგიაზე გულაცრუებული ღვთისმსახური იყო, რომელსაც მდინარეში განბანვისას უზენაესი არსება, აჰურამაზდა გამოეცხადა და დამოძღვრა. უცნობია, თუ როდის და სად შეიძლებოდა ეცხოვრა ზარათუშტრას. უძველეს ზოროასტრულ წმინდა წიგნზე, ავესტაზე დაყრდნობით მკვლევრები ვარაუდობენ, რომ ის ცენტრალურ აზიაში – შესაძლოა თანამედროვე ავღანეთისა ან ტაჯიკეთის ტერიტორიაზე, დაახლოებით ძვ. წ. 1700-1000 წლების შუალედში ცხოვრობდა. ამბობენ, რომ მას თავიდან მხოლოდ ერთი მიმდევარი ჰყავდა – საკუთარი ნათესავი, თუმცა ძვ. წ. VI საუკუნეში ზოროასტრიზმი სპარსეთის აქემენიანთა იმპერიას, მსოფლიოს ერთ-ერთ უძველეს და უდიდეს ზესახელმწიფოს გადაეჯაჭვა და ზარათუშტრას დოგმები აბრეშუმის გზის საკვანძო პუნქტებს გაუყვა, ჩააღწია რა დასავლეთ ჩინეთსა თუ ბალკანეთის მთების პატარა სამლოცველოებში.

ზოროასტრულმა რწმენამ ერთი უზენაესი არსებისა თუ კეთილისა და ბოროტის დაპირისპირების შესახებ მნიშვნელოვანი გავლენა იქონია აბრაამისეულ რელიგიებზე – იუდაიზმზე, ქრისტიანობასა და ისლამზე. აქემენიანთა სპარსეთის იმპერიის დამფუძნებელმა, კიროს II დიდმა, ძვ. წ. 539 წელს „ბაბილონის ტყვეობიდან“ გაათავისუფლა და იერუსალიმში დააბრუნა ებრაელები, რომელთაც იქ თავიანთი ტაძარი აღადგინეს. ბაბილონსა და სპარსეთში ზოროასტრიზმთან გადაკვეთამ, მეცნიერების აზრით, გავლენა იქონია იუდაიზმის ძირითადი ელემენტების (მათ შორის, საიქიო ცხოვრებისა და საშინელი სამსჯავროს შესახებ წარმოდგენის) საბოლოოდ ჩამოყალიბებაზე. ძველი ბერძნები აღიარებდნენ ზოროასტრელი მოგვების სიბრძნეს, რომელიც საფუძვლად დაედო მოგვთა თაყვანისცემის ამბავს ახალ აღთქმაში. მეცნიერები აღნიშნავენ ზოროასტრული და მუსლიმური რიტუალების მსგავსებასაც, რომელიც გამოიხატება, მაგალითად, დღეში ხუთჯერ ლოცვასა და ლოცვების თანმდევ განბანვის რიტუალში.

ზოროასტრიზმში ღმერთი არც მომლაპარაკებელია და არც მსაჯული. არ არსებობს თავდაპირველი ცოდვის ისეთი გაგება, რომელიც მონანიებას საჭიროებს. ზოროასტრიზმში ღმერთი უფრო გრავიტაციული ძალაა და ადამიანის ყოველდღიური კეთილდღეობა მას არ ეხება. შენი საქმეა, რომ იბრძოლო აშასთვის (ჭეშმარიტება, სიმართლე და წესრიგი) და დრუჯის (გარყვნილება, სიცრუე და ქაოსი) წინააღმდეგ. სიკვდილის შემდეგ შენი სული – ურვანი – უერთდება შენს მფარველ ანგელოზს – ფრავაშის და ცხოვრობს საგალობელთა სასუფეველში, ან განსაწმენდელში. შემდეგ იმართება საბოლოო ბრძოლა, რომელშიც კეთილი ამარცხებს ბოროტს და ყველა აღდგება მკვდრეთით, რათა იცხოვროს ომის, შიმშილისა და მიწიერ ვნებათაგან თავისუფალ, იდეალურ სამყაროში.

ჩემსავით არამაზდეანებს ზოროასტრელთა თემი მხოლოდ ნაწილობრივ უშვებს თავის წიაღში. სიწმინდის მკაცრი წესები უკრძალავს არამორწმუნეებს ირანშაჰსა თუ უდვადას სხვა, უფრო მცირე ცეცხლის ტაძრებში (ათეშგა) შესვლას.

ფარსები – ინდოელი ზოროასტრელები ამტკიცებენ, რომ ისინი არიან ამ რელიგიის ჭეშმარიტი მცველები. ირანის ისლამურ რესპუბლიკაში, სპარსეთის იმპერიის ყოფილ ცენტრში, მაზდეანებს ავიწროებდნენ და უკრძალავდნენ საჯაროდ რიტუალების აღსრულებას. ზოროასტრიზმის ზენიტში მას მილიონობით მიმდევარი ჰყავდა; ახლა მხოლოდ 15-25 ათასამდეა დარჩენილი ირანში. ინდოეთში ფარსების რიცხვი 50 ათასს აღწევს და მათი უმრავლესობა მუმბაისა და გუჯარათშია კონცენტრირებული. ათასამდე მაზდეანი ცხოვრობს მოსაზღვრე პაკისტანში. ყველაზე ორთოდოქსები თვლიან, რომ მხოლოდ ზოროასტრელი მშობლების შვილები არიან ჭეშმარიტი ფარსები და გამკიცხავად უყურებენ სხვა რელიგიების წარმომადგენლებზე ქორწინებას. ეს შეზღუდვები, რომელთაც თან ერთვის შობადობის შემცირება, აისახება ფარსების პოპულაციის კლებაში.

რამიარ ქარანჯია ფარსების სემინარიის დირექტორია დადარის გამწვანებულ რაიონში, ცენტრალურ მუმბაიში. აქ მობედების შვილები რელიგიურ ლიტერატურასა და რიტუალებს სწავლობენ მათემატიკასა და გეოგრაფიასთან ერთად. თხელი და ტკბილმოუბარი ქარანჯია თავადაც ამ სკოლის მოსწავლე იყო 50 წლის წინ და აქ ეუფლებოდა რელიგიურ ტექსტებსა თუ განწმენდის რიტუალებს, როგორც მომავალი მობედი. სწავლება მოიცავდა, ასევე, ოცდახუთდღიან იზოლაციას ცეცხლის ტაძარში, სადაც პრეპუბერტატული ასაკის ბიჭებს ეკრძალებოდათ შეხებოდნენ რამეს ან ვინმეს და ეჭამათ აისიდან დაისამდე პერიოდში.

მთავარი წმინდა წიგნი, ავესტა, მოიცავს 17 გათას – ტექსტს, რომელიც აჰურამაზდამ უკარნახა თავის წინასწარმეტყველ ზოროასტრს. ყველაზე ძველი პასაჟები ძველ ავესტურ ენაზეა. დღევანდელი ცოდნით, ცენტრალურ აზიაში ამ ენაზე ლაპარაკობდნენ ბრინჯაოს ხანაში, დაახლოებით 3500 წლის წინ. შემდეგ არის ვენდიდადი (ვიდევდადი), რომელიც წარმოადგენს რელიგიური და სოციალური წესების კრებულს და ერთ-ერთია იმ 21 წიგნიდან, რომლებიც ზოროასტრიზმის თავდაპირველი სწავლებების საფუძველია. ეს ერთადერთია, რომელიც სრულად გადარჩა ალექსანდრე მაკედონელის ან, როგორც აქ უწოდებენ, „ალექსანდრე დაწყევლილის“ მიერ სპარსეთის იმპერიის აოხრების შემდეგ ძვ. წ. 330 წელს. ქარანჯიას თქმით, ალბათ, ავესტურ ენაზე ზოროასტრული ტექსტების სულ 10 პროცენტია შემორჩენილი.

ზოროასტრელთა თემები თავიანთ მობედებს აღიარებენ ლიდერებად. ფარსული ტრადიციის თანახმად, მხოლოდ ცეცხლის მსახურის შვილს შეუძლია რელიგიური მსახურება. მობედი მხოლოდ 50 000 რუპიის, დაახლოებით 600 დოლარის, გამომუშავებას ახერხებს წელიწადში. ქარანჯიამ აგვიხსნა, რომ ინდოეთის ამ უღარიბესი მხარისთვისაც კი მწირია ეს თანხა, თანაც არც ჯანმრთელობის დაზღვევა ეკუთვნით და არც პენსია. ამიტომ, მობედების უმეტესობა ნახევარ განაკვეთზე მუშაობს და სხვა პროფესიასაც ეუფლება.

არცთუ ისე დიდი ხნის წინ ათეულობით მოსწავლე ირიცხებოდა დადარის სემინარიაში. „ამჟამად მხოლოდ 14 გვყავს“, – აღმოხდა ქარანჯიას. ფარსების მეორე სემინარიას უკვე დაახლოებით ათი წელია მოსწავლე აღარ ჰყოლია.

სემინარიის მოსწავლეთა მცირე რაოდენობაც ფარსის თემის შობადობის დაბალ მაჩვენებელზე მეტყველებს. რელიგიური წინამძღოლები და მკვლევრები აღნიშნავენ, რომ ფარსები საკმაოდ გვიანდელ ასაკში ქორწინდებიან და ადრინდელზე ნაკლებ შვილს აჩენენ. სტატისტიკის თანახმად, ყოველ გარდაცვლილ 4 ფარსზე ერთი ახალშობილი მოდის. ზოგი ფარსი ფატალისტური იუმორით უყურებს საკუთარი თემის მომავალს. „ის ფილმი, „ოთხი ქორწილი და ერთი დაკრძალვა“, თუ გინახავს?“ – მკითხა ერთმა ფარსმა ჟურნალისტმა, – „ჩვენ ოთხი დაკრძალვა და ერთი ქორწილი გვაქვს“.

როჰინტონ ნარიმანი, მობედი და ინდოეთის უზენაესი სასამართლოს ყოფილი მოსამართლე, აღიარებს, რომ შერეული ქორწინების მიუღებლობა დაღუპავს ფარსებს: „ჩრდილოეთი ამერიკა ერთადერთი ადგილია ამჟამად, რომელიც იღებს [სხვა მოდგმის] მეუღლეებსაც და შვილებსაც, – თქვა მან, – და, დარწმუნებული ვარ, ზოროასტრიზმი აყვავდება იქ“.

ბეჰნამ აბადიანის ჯილდოების საწყობი გლენდეილში (კალიფორნია) ერთ უპრეტენზიო ინდუსტრიულ პარკში მდებარეობს. საწყობის თაროები სავსეა ბრინჯაოს, მინისა და თუთიის თვალისმომჭრელი ჯილდოებით, რომლებიც კორპორაციების აღმასრულებლებისთვის, პროფესიონალი სპორტსმენებისა თუ საიენტოლოგიის მიმდევრებისთვისაა შექმნილი. აბადიანი სამოქალაქო ინჟინერია, რომელმაც ირანი დატოვა ქვეყანაში ერაყის შეჭრის დღესვე, 1980 წელს; ამას მოჰყვა, როგორც თვითონ ამბობს: „შუა ნიუ-იორკში, მუსლიმ ქალზე კათოლიკურ ეკლესიაში“ დაქორწინება. დღეს იგი კალიფორნიის ზოროასტრული ცენტრის რწმუნებულია და პროგრესულ მაზდეანურ ლიტერატურას ავრცელებს ჩრდილოეთ ამერიკის საძმოში. წიგნების გარდა, აბადიანი განსაკუთრებით ამაყობს თავისი უკანასკნელი ნამუშევრით: კიროს II დიდის სამმეტრიანი ბრინჯაოს ქანდაკებით.

აბადიანს და მის მეგობარ არმან არიანეს პოპულარულ სპარსულ რესტორანში შევხვდი ჯილდოების საწყობთან ახლოს. მიმტანები გამოპრანჭული ოჯახებით სავსე მაგიდებს შორის მანევრირებდნენ და ლანგრებით დაატარებდნენ ლავაშსა და გრილზე შემწვარ ხორცს. ნოვრუზის კვირა იყო – ზოროასტრული ახალი წელი, რომელიც მარტში გაზაფხულის ბუნიობას ემთხვევა.

შეუძლებელია იმის თქმა, რამდენად მისდევდა კიროს II დიდი ზოროასტრულ დოგმებს, თუმცა თანამედროვე ზოროასტრელები სიამაყით აღნიშნავენ, თუ როგორ აღადგინა სპარსმა მეფემ სხვადასხვა კონფესიის ტაძრები მსოფლიოს ერთ-ერთი პირველი ზესახელმწიფოს მფარველობით და შექმნა პირველი არსებითად მრავალრელიგიური იმპერია, „რამაც მიგვიყვანა ადამიანის უფლებების პირველ დეკლარაციამდე“, – თქვა არიანემ, დიზაინერმა და კლერმონტთან ახლოს მდებარე სამოსის მაღაზია Xerxes for Gents-ის მფლობელმა. წარმოშობით ირანელი არიანე ავსტრიის სკოლა-ინტერნატში სწავლობდა, როდესაც 1979 წლის დასაწყისში აიათოლა ხომეინიმ ძალაუფლება ჩაიგდო ხელში. შინ ვეღარ დაბრუნდებოდა, ამიტომ  ლოს-ანჯელესში გადასახლდა.

ჩრდილოეთ ამერიკაში პირველი ზოროასტრელები 1950-იან წლებში ინდოეთისა და პაკისტანის გათავისუფლებისა და გაყოფის შემდეგ გამოჩნდნენ, თუმცა თემი განსაკუთრებით გაიზარდა 1970-80-იან წლებში. ამის მიზეზი იყო როგორც 1979 წლის ირანის რევოლუცია და ამ რევოლუციის თანმდევი ომი ერაყთან, ასევე ზოროასტრელების ეკონომიკური მიგრაცია სამხრეთ აზიიდან. დღეს სახეზეა სტაბილური და არა კლებადი, ეთნო-რელიგიური მარწუხებით შებოჭილი თემი, აღნიშნავს ბლუმინგტონში არსებული ინდიანას უნივერსიტეტის ცენტრალური ევრაზიის განყოფილების პროფესორი ჯამშიდ ჩოქსი. ოჯახები უფრო ახალგაზრდაა, შერეული ქორწინება – ხშირი. „პერსპექტივა ახალგაზრდა თემს აქვს, რომელსაც შესაძლებლობების აღქმა შეუძლია“, – მეუბნება იგი.

ჩრდილოეთ ამერიკის ზოროასტრელთა ფედერაცია (FEZANA) 1987 წელს დაარსდა როგორც კანადასა და აშშ-ში მცხოვრებ ზოროასტრელთა ორი ათეული თემის გამაერთიანებელი ქოლგა. არიანე რამდენიმე ზოროასტრულ ორგანიზაციაში აქტიურობს კალიფორნიასა და მის მიღმა და, ასევე, მონაწილეობს ახალმოქცეულთა Facebook-ჯგუფის მართვაში. ეს ჯგუფი ერთ-ერთია იმ მრავალ ზოროასტრულ თემთაგან, რომელიც ონლაინპლატფორმაზე აქტიურობს. ასეთივეა ნორვეგიაში მდებარე Great Return-ი, რომელიც აერთიანებს მაზდეანებს მთელი მსოფლიოს მასშტაბით.

არზან სამ ვადიას თქმით, ახალგაზრდა ზოროასტრელებს WhatsApp-სა და Instagram-ზე ურჩევნიათ ურთიერთობა. არზანი ნიუ-იორკში მცხოვრები არქიტექტორი და FEZANA-ს ამჟამინდელი პრეზიდენტია.

დღეს ჩრდილოეთ ამერიკაში 25 ათასზე მეტი მაზდეანი ცხოვრობს. რამდენია ეს „მეტი“ და რამდენად იზრდება ეს რიცხვი, რთული სათქმელია. როგორც ვადიამ აგვიხსნა, ხშირ შემთხვევაში ირანელი ზოროასტრელები ანონიმურობას ამჯობინებენ: „გვეუბნებიან: აიღეთ ჩემი საწევრო გადასახადი, ტელეფონის და ელ. ფოსტის ჩაწერა არ არის საჭიროო. ჯერ კიდევ აქვთ თვალთვალის შიში“.

ამასთანავე, ჩრდილოეთ ამერიკაში ახალჩამოსული ინდოელი ზოროასტრელები, ისევე როგორც მეორე და მესამე თაობა მათი შთამომავლებისა, შეიძლება არ უერთდებოდნენ ადგილობრივ თემებს ფარსების ორთოდოქსული მიმართულების ძლიერი გავლენის გამო. „გვეუბნებიან: მე ხომ ინდუსზე დავქორწინდი ან: მე ამერიკელზე დავქორწინდი, ამიტომ აქ არ მიმიღებენ, – მეუბნება ვადია. – მე ვეუბნები: კი მაგრამ, ვინ გითხრა ეს? ყველას აქვს უფლება შემოგვიერთდეს. არამაზდეანსაც კი შეუძლია შემოვიდეს ჩვენს ცეცხლის ტაძარში და ილოცოს. ჩვენ არ მივყვებით იმ სტანდარტებსა და წესებს, რომლებიც ინდოეთში გვაქვს“.

მუსლიმი მშობლების სეკულარულ ოჯახში გაზრდილი არიანე საკუთარ თავს არჩევანით ზოროასტრელს უწოდებს. მისთვის შვების მომგვრელია, რომ ამ რწმენაში ხაზგასმულია თავისუფალი ნებისა და პირადი პასუხისმგებლობის მნიშვნელობა.

„ჩვენ ვართ მძღოლის სავარძელში, კონტროლი ჩვენზეა. ჩვენ შეგვიძლია შევქმნათ უკეთესი სამყარო და არ დაველოდოთ მხსნელს გადასარჩენად, – მითხრა მან, – ბევრი რელიგია ელოდება მხსნელს, რომელიც მოვა და ყველა პრობლემას მოაგვარებს და ავიწყდებათ, რომ ჩვენ ვართ ის, ვინც ნაბიჯი უნდა გადადგას“.

„ჩვენ მოგვეცა გონება და ცოდნა, – განაგრძობდა იგი, – ჩვენი პასუხისმგებლობაა მათი კეთილი საქმეებისთვის გამოყენება“.

ისეთი პროგრესული მიმდევრებისთვის, როგორიც არიანეა, ზოროასტრიზმი ყველასთვის ღიაა და თავისუფალია იმ შეზღუდვებისა თუ რიტუალებისგან, რომლებიც მოგვიანებით გაჩნდა რელიგიურ ლიტერატურაში. რწმენის ამოსავალი გათებია, ჰიმნები, რომლებიც ირეკლავენ წინასწარმეტყველ ზარათუშტრასა და უმაღლესი არსების, აჰურამაზდას საუბრებს. გათებში არ არის სწავლება. ზოროასტრული ლოცვა უფრო მედიტაციების სერიაა იმაზე, თუ როგორ უნდა მოიქცეს ადამიანი. „რას ეძახიან ამას მილენიალები? – იკითხა არიანემ – მანიფესტაცია?“

მალაბარ-ჰილი ერთ-ერთი უძვირესი უბანია მუმბაის მზარდ მეგაქალაქში, სადაც 20 მილიონი მოქალაქე იბრძვის სულ უფრო და უფრო მაღლა აზიდულ კორპუსებში ბინის მოსაპოვებლად, თუმცა, 22 ჰექტარზე გადაჭიმული დუნგერვადის ტყე, სადაც ფარსები საუკუნეების განმავლობაში მიასვენებდნენ თავიანთ მიცვალებულებს, კვლავ ინარჩუნებს სიმშვიდეს შუა ქაოსში. „ეს მუმბაის ფილტვებია“, – ამბობს რაშნეჰ პარდივალა და ხელით მანიშნებს ჩვენ გარშემო აღმართულ ბანიანისა და მანგოს მაღალ ხეებზე. პარდივალა ფარსია, რომელმაც დააარსა ინდოეთის გარემოს კვლევისა და განათლების ცენტრი.

ზოროასტრიზმის წმინდა ტექსტებში ნაკარნახევია წყლის, მიწისა და ცეცხლის მოვლის წესები, რათა ისინი არ წაიბილწოს. ამის ერთ-ერთი გამოვლინებაა ის, რომ ზოროასტრელები თავიანთ მკვდრებს მთის წვერზე, დახმებში – „დუმილის კოშკებში“ ასვენებენ, სადაც გვამს ლეშისმჭამელები ჭამენ. ფარსებმა „დუმილის კოშკების“ აშენება დუნგერვადში, რომელიც მაშინ მუმბაის გარეუბანი იყო, სამი საუკუნის წინ დაიწყეს. დღეს ხუთ წრიულ კოშკს ჩრდილში აქცევს უზარმაზარი საცხოვრებელი კორპუსები.

არამაზდეანებს, რომლებიც დუნგერვადში მიცვალებულთა გასვენებაზე დასასწრებად მიდიან, მხოლოდ ღია ცის ქვეშ მოწყობილ ორ პავილიონში უშვებენ; მათ ეკრძალებათ კოშკებთან ახლოს მისვლაც კი. თავად ფარსებს არ აქვთ უფლება, რომ კოშკებისკენ მიმავალი ბილიკებიდან გადაუხვიონ, ტყე დაათვალიერონ და ამით შებღალონ მიწის სიწმინდე, თუმცა პარდივალამ დაარწმუნა ტყის მენეჯმენტზე პასუხისმგებელი თემის საბჭო, რომ მისთვის მიეცათ უფლება შეესწავლა  2 ჰექტარი. მას შემდეგ პარდივალამ 50 სახეობის ადგილობრივი ხის 12 000 ნერგის დარგვა და ტყის ნაწილობრივ განახლება შეძლო.

დუნგერვადის მშვიდ სიმწვანეში, რომელიც თანამედროვე მუმბაით არის გარშემორტყმული, მუდმივად გესმის პროგრესის უსასრულო მარშის ხმა და მისი უნებლიე შედეგები, რომლებმაც შეიძლება ყველაზე ძველ რელიგიაზეც კი იქონიოს გავლენა. ბენგალური ორბები, რომელთაც ზოროასტრელები თავიანთ მკვდრებს ანდობდნენ, დიდი ხანია აღარ არიან ამ ტყეში. ისინი იწამლებოდნენ პრეპარატით, რომელსაც ინდოელები 1990-იან წლებში საქონლის სამკურნალოდ იყენებდნენ. მესაფლავეები ახლა გვამის ხრწნის დასაჩქარებლად და მეზობლებისგან საყვედურების შესამცირებლად, მზის გამოსხივების კონცენტრატორის იმედადღა დარჩნენ.

ხის მასიურ სკამზე ჩამოვჯექი პარდივალასთან ერთად საუკუნის წინანდელ პავილიონში, რომელიც მისმა ოჯახმა სულ ცოტა ხნის წინ აღადგინა. მშვიდად აღნიშნა, რომ მისი დედა სამუშაოების დასრულებამდე სულ ცოტა ხნით ადრე გარდაიცვალა და ვერ ნახა, როგორი გამოვიდა აქაურობა: „შეხედე ამ ვიტრაჟს“, – მითხრა და მიმითითა წმინდა ცეცხლის წინაშე მლოცველი მობედებისა და ძაღლის გამოსახულებიან ფერად პანელზე. ძაღლი ზოროასტრელების ერთგულ სულიერ მეგობრად ითვლება, რომელიც ადამიანის სულს საიქიოში აცილებს.

სამ ათასწლეულზე მეტია, რაც ზოროასტრიზმის მიმდევრები იმახსოვრებენ და იმეორებენ აშემ ვოჰუს, ამ რელიგიის ერთ-ერთ ყველაზე მნიშვნელოვან ლოცვას. მისი ერთი თარგმანი ასე ჟღერს:
სამართლიანობა საუკეთესო სიკეთეთაგანია და ეს არის ბედნიერება.
ბედნიერია ის, ვინც მართალია საუკეთესო სამართლიანობის წინაშე.

XXI საუკუნის პირველ, ქაოსურ ათწლეულებში, როდესაც ძველი წესრიგი ირღვევა და სულ უფრო რთულდება ჭეშმარიტების, აშას, გარჩევა სიცრუისგან, დრუჯისგან, ეს ლოცვა შვების მომგვრელია მორწმუნეთათვის შინაარსის უბრალოებითა და გამოწვევით, რომელსაც ის მორწმუნეებს უყენებს. ამ მიზნისკენ ზოროასტრელები მიისწრაფოდნენ ათასწლეულების განმავლობაში – იმპერიის სულიერი წინამძღოლებიდან და საუკუნოვანი ცეცხლის მცველებიდან თანამედროვე თაობებამდე, რომლებიც ცდილობენ დედამიწა უფრო სრულყოფილი წესრიგისკენ გადახარონ.

უზარმაზარი ყორნები გაბმული ჩხავილით დაეშვნენ დუნგერვადის ცაში აზიდულ ხეებს შორის. უეცრად ორი თეთრპირბადიანი მობედი გამოვიდა ახლომდებარე შენობიდან საბელიანი ძაღლით. შემდეგ გამოჩნდა თეთრ სუდარაში გახვეული, მეტალის სადგარზე დასვენებული ახალგარდაცვლილი ფარსის სხეული. „ადექი“, – ჩამჩურჩულა პარდივალამ. სამგლოვიარო პროცესიამ გვერდით ჩაგვიარა და აღმართს აუყვა „დუმილის კოშკისკენ“. გარშემო ძაღლები წამოიშალნენ და პროცესიას შეუერთდნენ. შემდეგ ყველაფერი გაუჩინარდა ტყესა და შუადღის ოქროსფერ შუქში.