მკვიდრი ხალხის ცოდნა 

გრილი მაისის მზიან დღეს, 2022 წელს, მონტანაში, სელიშისა და კუტენეის კონფედერაციული ტომების (CSKT) წევრებთან ერთად ვიდექი ფლატჰედის ინდიელთა რეზერვაციაში. ეს ამ ტომების წინაპრების მშობლიური მიწებია. ნიავი პრერიის ბალახების გრძელ ღეროებს აშრიალებდა, შორიახლოს მდებარე აბრაზე წარწერა სელიშისა (X.est Sx.lx.alt) და ქსანკას (Ki’su’k kyukyit) ენებზე ესალმებოდა სტუმრებს და ბიზონ-რეინჯის ნაკრძალში ეპატიჟებოდა. ამ დღეს მკვიდრი ხალხები დღესასწაულს აღნიშნავდნენ.

რამდენიმე ტომის წევრი თავაწეული მღეროდა უნისონში; მათ ომახიან ხმას მთელი გარემო მოეცვა. CSKT-ის მაშინდელი თავმჯდომარე ტომ მაკდონალდი ჩემ გვერდით იდგა და სიმღერას ისმენდა. როგორც თავად ამიხსნა, წინაპრები ნადირობამდე ამ სიმღერით ბიზონებს იხმობდნენ და მათდამი პატივისცემას გამოხატავდნენ. თითქოს შემოქმედს მადლობას სწირავდნენ ამ საჩუქრისთვის – ცოცხალი არსებებისთვის, რომლებიც ათასწლეულების განმავლობაში უზრუნველყოფდნენ ადამიანებს საკვებით, ტანსაცმლით, თავშესაფრით, იარაღებით, რელიგიური დანიშნულების ნივთებით და უქმნიდნენ ამ მიწისადმი მიკუთვნებულობის განცდას.

ამ კონტინენტმა უამრავი დანაკარგი განიცადა, მაგრამ დიდი ვაკეების განადგურება მაინც ერთ-ერთი ყველაზე უმძიმესია. როდესაც ფედერალურმა მთავრობამ მკვიდრი ხალხების დაპყრობა დაიწყო, ჩათვალეს, რომ „ინდიელების პრობლემას“ მათივე საკვები და საარსებო საშუალებების განადგურებით მოაგვარებდნენ. იმ მიწებზე, სადაც ტომები ბინადრობდნენ და რომლითაც კოლონისტი ახალმოსახლეები და ფედერალური მთავრობის წარმომადგენლები იყვნენ დაინტერესებულნი, შეიარაღებულმა მამაკაცებმა დაიწყეს ათობით მილიონი ბიზონის განადგურება, რამაც ეკოსისტემის რღვევის ჯაჭვური რეაქცია გამოიწვია და კატასტროფული შედეგები მოიტანა ჩვენს წინაპართა მიწებზე. დღეს ამ ყველაფერს კლიმატური კრიზისიც ემატება. CSKT-ის ტომებისთვის დანაკარგი კიდევ უფრო დამძიმდა მას შემდეგ, რაც 1908 წელს ფედერალურმა მთავრობამ ცალმხრივად მიიღო ფლატჰედის რეზერვაციის შუაგულიდან თითქმის 8000 ჰექტრის გამოყოფის გადაწყვეტილება.

საბედნიეროდ, ჩვენი ისტორია ამით არ დასრულებულა, რადგან ბიზონები მედეგი არსებები არიან, მკვიდრი ხალხებიც აქ არიან და მათი ინოვაციური მიდგომებიც მტკიცეა.

CSKT-ის ტომებს ამაყად შეუძლიათ განაცხადონ, რომ მათ ბიზონები გადაშენებისგან იხსნეს. ბიზონთა ჯოგი, რომელიც ჩემი ვიზიტის დღეს გორაკებზე ბალახობდა, პაბლო-ალარდის ჯოგიდან გამრავლებული ბიზონების შთამომავლები არიან. მათ ეს ჯოგი XIX საუკუნეში ამ სახეობის თითქმის ტოტალური განადგურების საპასუხოდ მოაშენეს. 1908 წელს მიწის გამოყოფის შემდგომ, ათწლეულების განმავლობაში, CSKT უწყვეტად აყენებდა მარტივ მოთხოვნას: მიწების უკან შემოერთება და ბიზონების დაბრუნება. 2020 წლის კონგრესის გადაწყვეტილებამ აღადგინა ისტორიული სამართალი და შინაგან საქმეთა დეპარტამენტმა, რომელსაც დღეს მე ვხელმძღვანელობ, 2021 წლის ივნისში ამ მიწების მკვიდრი ხალხების მფლობელობაში გადაცემა დაამტკიცა.

ბიზონ-რეინჯის დაბრუნება CSKT-ისთვის ერთ-ერთია თანაგანკარგვის იმ 200 შეთანხმებიდან, რომელთაც ბაიდენისა და ჰარისის ადმინისტრაციამ მოაწერა ხელი ჯო ბაიდენის გაპრეზიდენტებისთანავე. მკვიდრ ხალხებსა და ფედერალურ მთავრობას შორის დადებული შეთანხმებები მიწის კოლაბორაციული მართვის შესახებ, რომლებიც უკანასკნელ ათწლეულებში ამოქმედდა, ცვალებადი წარმატებით გამოირჩეოდა, მაგრამ ბაიდენისა და ჰარისის ადმინისტრაციისთვის მიწებისა და წყლების მართვა თანაგანკარგვის საფუძველზე წარმოადგენს მიზანმიმართულ სტრატეგიას წინაპართა მიწების შესანარჩუნებლად და ტომების წინაშე შეთანხმებით ნაკისრი ვალდებულებების შესასრულებლად.

მადლიერი ვარ, რომ იმ ადმინისტრაციაში ვმუშაობ, სადაც აცნობიერებენ ამ ქვეყნის ისტორიას და წარსულში დაშვებული შეცდომების გამოსწორებას ესწრაფვიან მკვიდრი ტომების როლის წინ წამოწევით სახელმწიფო მიწის, წყლისა და ცოცხალი ბუნების მართვაში.  პრეზიდენტ ბაიდენის პროგრამის „ინვესტირება ამერიკაში“ დახმარებით ვავითარებთ კონსერვაციას ლანდშაფტის დონეზე, რაშიც სწორედ იმ თემის წევრები მონაწილეობენ, რომელთა ცხოვრება ამ მიწებზეა დამოკიდებული და რომლებიც ყოველდღიურად ზრუნავენ მათზე.

თანაგანკარგვის წარმატებული მოდელი უზრუნველყოფს, რომ მკვიდრი ხალხის ცოდნა – ათასწლეულების განმავლობაში დაგროვილი სიბრძნე, რომელიც სიღრმისეულად სწვდება მიწასა და ველურ ცხოველებს – ერთ-ერთ უმთავრეს სტრატეგიად წარდგეს კლიმატურ კრიზისთან გასამკლავებლად.

ამ ტრადიციული მეთოდებისა და ცოდნის გამოყენება უამრავი ფორმით შეიძლება ეკოსისტემის აღდგენისა და ველურ ცხოველთა დასაცავად.

ეს ადმინისტრაცია ასევე წარმატებით ახორციელებს თანაგანკარგვის ინიციატივას ბიზონ- რეინჯიდან 4200 კილომეტრის დაშორებით ჩრდილო-დასავლეთის მიმართულებით. ამის მომსწრე გავხდი მაშინ, როდესაც გასულ ოქტომბერში ალასკის მკვიდრ ხალხს ვსტუმრობდი. თვალები ცრემლით ამევსო, როდესაც მდინარე კენაის ხრეშიან ნაპირზე ქვირითობის შემდგომ გამორიყული მკვდარი ორაგული დავინახე, რომელმაც თავისი ცხოვრებისეული გზა ზღვისკენ და შემდგომ უკან მდინარისკენ დაასრულა. ეს იყო გარდაუვალი სიკვდილისა და ამავე დროს თავიდან დაბადების სიმბოლო. ბოლო დროს მსგავსი სცენა იშვიათობად იქცა, რადგან ალასკაში უფრო და უფრო ცოტა რაოდენობის ორაგული ახერხებს ზემო წელისკენ მიგრირებას ქვირითობისთვის.

ყოველთვის, როდესაც ალასკის მკვიდრ თემებს ვხვდები და მათგან ორაგულის პოპულაციის სწრაფი კლების შესახებ ვისმენ, განგაშის შეგრძნება მიპყრობს. ორაგულის რაოდენობის შემცირება საფრთხეს უქმნის ტრადიციულ ცხოვრების წესს და ცხოველებს, რომლებიც მათი კულტურის განუყოფელი ნაწილია. კლიმატის ცვლილება, ჰაბიტატის დაკარგვა, დამანგრეველი ინფრასტრუქტურა და ადამიანის მიერ შექმნილი სხვა საფრთხეები განსაცდელს უქადის ორაგულსა და ალასკის მკვიდრი ხალხის არსებობას.

ქვეყანა ამ ჭრილობების მოშუშებით შეძლებს წინსვლას, რაშიც სწორედ ამ ჭრილობების მქონე ხალხის სიყვარული და მეგზურობა დაგვეხმარება.

ალასკის მკვიდრი ხალხისა და ადმინისტრაციის წარმომადგენელთა მრავალი შეხვედრის შედეგად შევიმუშავეთ პროექტი – Gravel to Gravel („ხრეშიდან ხრეშამდე“), რომელიც რამდენიმე სხვა პროექტთან ერთად „მედეგობისა და აღდგენის“ ინიციატივის ფარგლებში ხორციელდება. ეს ინიციატივა მკვიდრი ხალხების მონაწილეობით შემუშავდა და მოიცავს დამშრალი ნაკადულების აღდგენას, ჰაბიტატის შეფასების გაფართოებას და ადგილობრივი მცენარეულობის აღდგენას იუკონში, კუსკოკუიმისა და ნორტონ-საუნდის რეგიონში, რაც დაახლოებით 1 000 000 კვადრატულ კილომეტრს მოიცავს ალასკაში.

ქვეყანა ამ ჭრილობების მოშუშებით შეძლებს წინსვლას, რაშიც სწორედ ამ ჭრილობების მქონე ხალხის სიყვარული და მეგზურობა დაგვეხმარება. როდესაც ბიზონ-რეინჯს ვათვალიერებდი, ახლოდან ვაკვირდებოდი ამ ძლევამოსილ ცხოველებს, რომლებიც ზამთრის ქურქს იცვლიდნენ და ადგილ-ადგილ გლუვი და ლაქებიანი კანი უჩანდათ. ბიზონებმა ამ ლანდშაფტში თავიანთი დამსახურებული ადგილი დაიბრუნეს და ამის გამო მადლობას ვწირავდი ჩვენს წინაპრებს, რომლებიც ყველაზე რთულ პერიოდებში მფარველობდნენ მათ.

XX საუკუნის დასაწყისში ახალმოსახლეებმა და ფედერალურმა მთავრობამ ვერ გაიაზრეს ის, რაც ყოველთვის იცოდა მკვიდრმა ხალხმა – ის, რომ ჩვენ კარგად გვესმის ამ მიწის და ერთგულნი ვართ მისი. მკვიდრი ხალხების ცოდნა ბადებს ინოვაციას და ჩვენი წინაპრები პირველი ინოვატორები იყვნენ. თუ თავის გადარჩენა გვსურს, მთელი ჩვენი რესურსი ამ ცოდნისთვის ხელის შეწყობას უნდა მოვახმაროთ.