ხანძარი, რომელმაც პარიზის ღვთისმშობლის ტაძარი განადგურების პირამდე მიიყვანა, სახურავის ქვეშ, უძველეს ხის სხვენში, შპილის ძირთან ახლოს დაიწყო. 2019 წლის 15 აპრილის საღამოს 6 საათს ოდნავ გადაცილებული იყო, ცეცხლი რომ გაჩნდა. ეკლესიაში მესა მიმდინარეობდა. ჩემი ცოლი და მე დაახლოებით შვიდ საათზე, სრულიად შემთხვევით აღმოვჩნდით ახლომახლო. სახურავზე ნარინჯისფრად მბჟუტავ ლაქას მოვკარით თვალი. რამდენიმე წუთის შემდეგ დავინახეთ, როგორ გაეხვა ხის შპილი ალში. აქამდე თვალებს თუ ვერ ვუჯერებდით, ახლა თავზარი დაგვეცა: ნოტრ-დამი მართლა იწვოდა.

800 წელიწადზე მეტია, ნოტრ-დამი ფრანგული ყოველდღიურობის შუაგულში დგას, სადაც არაერთი რელიგიური თუ საერო ისტორიული მოვლენა განვითარებულა. 1239 წელს მეფე ლუი IX წმინდამ საკათედრო ტაძარში ჩამოაბრძანა ის, რაც, მრავლის რწმენით, ქრისტეს ეკლის გვირგვინი უნდა ყოფილიყო. 1944 წელს, როდესაც გარეთ ჯერ კიდევ გერმანელთა ტყვიები დაფრინავდა, გენერალი შარლ დე გოლი პარიზის გათავისუფლების აღსანიშნავად მესას დაესწრო. მთელი ამ ხნის განმავლობაში პარიზის ღვთისმშობლის ტაძარი დიდწილად გადაურჩა დაბომბვასა და ხანძრებს, რომლებმაც სხვა საკათედრო ტაძრები იმსხვერპლა. როგორც ცვალებად სამყაროში სტაბილურობის კუნძული, ნოტრ-დამი იქცა მსოფლიოში ერთ-ერთ ყველაზე ხშირად მონახულებად ძეგლად და სივრცედ, რომელიც მილიონობით ადამიანისთვისაა წმინდა.

როდესაც იმავე საღამოს შემთხვევის ადგილზე დავბრუნდით, შპილი უკვე ჩამოვარდნილი და ტყვიის სახურავიც ჩამომდნარი იყო. ჩვენ ვუყურებდით ჩრდილოეთ ტრანსეპტის ქვის ფრონტონს და პატარა ვარდულისებრ სარკმელში ვხედავდით, როგორ ედებოდა ალი მუხის სახურავის წამწეებს. მდინარე სენის ხიდებსა და სანაპიროებზე ათასობით ადამიანი შეიკრიბა. ზოგიერთი მათგანი „ავე მარიას“ მღეროდა. ჩვენ მხოლოდ ტურისტები ვიყავით, მაგრამ თავმოყრილი საზოგადოების დიდი ნაწილისთვის ტაძარი სახლივით იყო და მათი გულებიც თითქოს მასთან ერთად იწვოდა.

ახლა, ხუთწელიწადნახევრის შემდეგ, პარიზის ღვთისმშობლის ტაძარს ახალი სიცოცხლე შესძინეს. დეკემბრის დასაწყისში პარიზის არქიეპისკოპოსი აღდგენილ ეკლესიაში სადღესასწაულო მესას ჩაატარებს. იმავე კვირას უზარმაზარი კარიბჭე ყველასთვის გაიხსნება – და ადამიანებს ამ საზოგადოებრივი ტრავმის მოშუშების ერთგვარ გზად მოევლინება. National Geographic-ს განსაკუთრებული ნებართვა მიენიჭა, თვალი ედევნებინა არქიტექტორების, ხელოსნებისა და მეცნიერების იმ რამდენიმეწლიანი შრომისთვის, რომელმაც ამ წამამდე მოგვიყვანა. აქ 2021 წლის ზაფხულში დავბრუნდი, როდესაც რეკონსტრუქცია იწყებოდა. გასულ ზაფხულს კვლავ ჩავედი, რათა სამუშაოების დასკვნით ეტაპს დავსწრებოდი. თანდათან გავაცნობიერე იმ გზის სირთულე, რომელიც ათასობით ადამიანმა გაიარა შუა საუკუნეების ნატიფი ძეგლის არამხოლოდ გადასარჩენად, არამედ კვლავ მოქმედ ეკლესიად გადასაქცევად.

ნოტრ-დამის აღდგენის საკითხი ეჭვქვეშ არასოდეს დაყენებულა, მაგრამ მაინც, რა ფორმით აღდგებოდა ის? ხანძრის შემდეგ საფრანგეთის პრეზიდენტმა ემანუელ მაკრონმა განაცხადა, რომ აღდგენილი საკათედრო ტაძარი უნდა ყოფილიყო „იმაზე უფრო მშვენიერი, ვიდრე ოდესმე ყოფილა“. მან დასახა ამბიციური გეგმა, რომ 2024 წლისთვის დასრულებულიყო სამუშაოები, რაც კატასტროფის შემდეგ შეწირულებების სახით შეგროვებული 846 მილიონი ევროთი დაფინანსდა.

მაკრონმა გამოთქვა აზრი, რომ კარგი იქნებოდა ძველი შპილის ნაცვლად რამე ახალი სტრუქტურული ელემენტის შეტანა. არქიტექტორები ამას ენთუზიაზმით გამოეხმაურნენ ისეთი წარმოუდგენელი იდეებით, როგორიც მინის სახურავი თუ ბროლის შპილია. ისტორიულ ძეგლთა დამცველები შეძრწუნდნენ – მათ შორის ისტორიული ძეგლების უფროსი არქიტექტორი ფილიპ ვილნევი, რომელიც ხანძრის პერიოდში უკვე ხელმძღვანელობდა ნოტრ-დამის გარკვეული სექციების რესტავრაციას. ვილნევის აზრით, თანამედროვე შპილის აღმართვა „მონა ლიზასთვის“ ცხვირის პლასტიკური ოპერაციის გაკეთების ტოლფასი იქნებოდა. პარიზის ღვთისმშობლის ტაძრისთვის პირვანდელი იერსახის დაბრუნება კირქვის, მუხისა და ტყვიის გამოყენებით, როგორც არქიტექტურის ისტორიკოსმა ჟან-მიშელ ლენიომ მითხრა ჯერ კიდევ 2021 წელს, სულიერი განწმენდის აქტი იქნებოდა – ერთგვარი საშუალება იმ ღამის მწარე მოგონების უკან მოსატოვებლად და თავდაპირველი ნაგებობის გამოსაგლოვად.

ისტორიულ ძეგლთა დამცველებმა საბოლოოდ თავისი გაიტანეს: ნოტრ-დამი ზუსტად ისეთი დაგვიბრუნდა, როგორიც ხანძრამდე იყო და როგორიც XIX საუკუნეში რესტავრაციის პიონერმა ეჟენ-ემანუელ ვიოლე-ლე-დიუკმა დაგვიტოვა. „არ გვაქვს უფლება, შევცვალოთ; უბრალოდ აღვადგენთ მას, – თქვა ვილნევმა, – ჩვენი ჩარევის კვალს არ ვტოვებთ“.

და მაინც, საკათედრო ტაძრის შიდა სივრცე სრულიად გარდასახული მოეჩვენება ყველას, ვინც აქ უკვე ყოფილა – იმაზე უფრო კაშკაშა, ვიდრე ჩვენს დროში ნებისმიერ ადამიანს უნახავს. კედლები, ვიტრაჟი, ნახატები და ქანდაკებები ერთბაშად გაწმინდეს და აღადგინეს – XIX საუკუნის შემდეგ პირველად. მნახველები „გაოგნდებიან, სახტად დარჩებიან ტაძრის ინტერიერით“, – თქვა რესტავრაციის ზედამხედველი სპეციალური საჯარო სამსახურის პრეზიდენტმა, ფილიპ ჟოსტმა.

თუმცა, ინტერიერი სხვა თვალსაზრისით იქნება ახლებური. მიუხედავად იმისა, რომ ნაგებობა საფრანგეთის სახელმწიფოს საკუთრებაშია და მას, როგორც დაცულ ისტორიულ ძეგლს, სახელმწიფო მართავს, ინტერიერის ავეჯი, რომელიც ხანძრის შედეგად მნიშვნელოვნად დაზიანდა, მეტწილად არ იყო ისტორიული მნიშვნელობის და ის პარიზის რომაულ-კათოლიკურ ეპარქიას ეკუთვნის. ეკლესიის წარმომადგენლებმა ინტერიერის სრულიად ახლებური გაფორმება გადაწყვიტეს.

გასული ზაფხულის დასაწყისში რონის დაბლობზე მდებარე სამსხმელო საამქროს ვესტუმრე, რათა ახალი საეკლესიო ინვენტარის ნაწილი მომენახულებინა. იქ შევხვდი მოქანდაკე და დიზაინერ გიიომ ბარდეს, რომელსაც ეპარქიამ ახალი ტრაპეზისა და სხვა ლიტურგიული ნივთების დამზადება დაუკვეთა. საქვაბე ოთახში ორი მუშა, გამჭვირვალე პლასტმასის ზარადებითა და მძიმე წინსაფრებით, ასხამდა სიმხურვალისგან თეთრად გავარვარებულ ბრინჯაოს სხვადასხვა ყალიბში. ბარდეს ახალი ემბაზის უხეშზედაპირიანი, დაუმთავრებელი ნაწილები იქვე იატაკზე ეწყო. მისი ტრაპეზი გვერდითა ოთახში იდგა გაპრიალების მოლოდინში.

ბრინჯაოს ტრაპეზი მასიური და თითქოს ერთ ადგილას ჩაკირულია, თუმცა მისი მორკალული გვერდები ზევით აღმართულ მკლავებს მოგვაგონებს. ის, როგორც მოქანდაკე იმედოვნებს, მეტყველი იქნება არა მხოლოდ მორწმუნეებისთვის, არამედ უფრო მეტი ტურისტისთვის, რომელთათვისაც კათოლიციზმი და ზოგადად, ქრისტიანობაც კი უცხოა. „მათაც უნდა ესმოდეთ, – თქვა ბარდემ, – უნდა ესმოდეთ, რომ რაღაც სიწმინდესთან აქვთ საქმე“.

მომდევნო კვირას, როდესაც ეკლესიის ნავში შევედი, ჯერ კიდევ აქტიური სამშენებლო სამუშაოები მიმდინარეობდა. ჩვენ ირგვლივ მუშები ხარაჩოებს ხსნიდნენ, ელექტროკაბელები გაჰყავდათ, მარმარილოს იატაკს აპრიალებდნენ. ჩვენი მცირერიცხოვანი გუნდით საკათედრო ტაძარში უფრო ღრმად შევედით, კისრებს ვიგრძელებდით, რომ ცაში აჭრილი კამარები შეგვეთვალიერებინა და ტრანსეპტის გავლით ქოროში, ეკლესიის აღმოსავლეთ კიდეში, აღმოვჩნდით. იქ ერთ-ერთი სამლოცველოს გარეთ, რესტავრატორი განცალკევებით იდგა ქვაზე მუხლმოყრილი. იგი წვრილი ფუნჯით ვარდისფრად აფერადებდა სამყურებით მოხატულ სვეტს. ამ შეზღუდულ სივრცეში 250-მდე კომპანიის მიერ დაქირავებულმა 2000-მა მუშამ მოახერხა თანამშრომლობა და თანმიმდევრულად მუშაობა მთელი პროექტის განმავლობაში. „ყველას უხარია და ამაყობს, რომ ნოტრ-დამში მუშაობს და ამიტომაც გამოდის ყველაფერი“, – განგვიმარტა ჟოსტმა.

შემდეგ ლიფტით ავედით ეკლესიის სხვენში და ახლა უკვე ჭერის კამარების ზემოთ ვიმყოფებოდით – ეკლესიის იმ ნაწილში, რომელიც ხანძარმა ყველაზე მეტად დააზიანა. მაღლა ახედვისას ლურჯი ცა მოჩანდა მუხის წამწეებს შორის, რომლებიც ტყვიით ჯერ არ გადაუხურავთ. ხალხმრავალი სივრცეების გავლით გავიკვლიეთ გზა გადაკვეთამდე, სადაც ტრანსეპტის ორი ფრთა ნავსა და ქოროს ხვდება. ჩამოვარდნისას შპილის ძირმა ქვის კამარები ამ ადგილას ჩამოანგრია, რის შემდეგაც ჩვენ ქვემოთ მდებარე მთავარი ტრაპეზი გაანადგურა. კალატოზებმა სულ ახლახან დახურეს კამარებში გაჩენილი ხვრელი.

გზა განვაგრძეთ და ნავის სხვენში შევედით, სადაც მუხის სახურავის სამკუთხა წამწეების ახალ „ტყეში“ შევაბიჯეთ. შუა საუკუნეების სახურავის ზუსტი ასლის შესაქმნელად მშენებლებმა უძველეს მეთოდებს მიმართეს. ისინი მასიურ ხეებს ხელით ჩეხდნენ ტრადიციული ხელის ცულებით, რომლებიც თავადაც ხელნაკეთი იყო. ამის შემდეგ ხის კოჭებს წკირიანი კილოთი და კოტათი შეერთებულ ჩახლართულ გისოსისებრ კონსტრუქციაში აფიქსირებდნენ.

ახალი კარკასი ერთ მნიშვნელოვან დათმობაზე მიდის თანამედროვე ელემენტის შემოტანის თვალსაზრისით: სახანძრო უსაფრთხოების სისტემა: ნავისა და ტრანსეპტის გადაკვეთაზე დამონტაჟებული ცეცხლგამძლე წამწეები შპილისა და ტრანსეპტის ორი ფრთის იზოლაციას ახდენს ნავისა და ქოროსგან, რათა ცეცხლი სხვენს მთლიანად ვეღარასოდეს მოედოს. ამ სივრცეში ცეცხლი რომ გაჩნდეს კიდევაც, მთელ სხვენში განლაგებული საშხეფები მას დროებით შეაკავებს, სანამ მეხანძრეები ასობით კიბეს აივლიან.

სხვენიდან ეკლესიის წინა მხარეს რომ გამოვედით, ავუყევით სამხრეთ კოშკის ვიწრო სპირალურ ქვის კიბეს და ჩავუარეთ აივანს, სადაც ვიოლე-ლე-დიუკმა გროტესკული არსებები დააბინავა. ქოროდან გვესმოდა, როგორ აჭედებდნენ ხელოსნები ტყვიის პანელებს სახურავზე. არქიტექტორის გადაწყვეტილებას, რესტავრაციისას ტყვია გამოყენებულიყო – განსაკუთრებით მას შემდეგ, რაც ხანძარმა ეს ტოქსიკური ნივთიერება მთელ ტაძარში და მის გარეთაც კი გაავრცელა – საზოგადოებრივი უთანხმოება მოჰყვა. მაგრამ ისტორიულ ძეგლთა დამცველები ამტკიცებდნენ, რომ ტყვია სხვა ალტერნატივებთან შედარებით უფრო გამძლე და წყალგაუმტარი იყო და დახვეწილი ორნამენტების გამეორება მის გარეშე შეუძლებელი იქნებოდა.

ახლა უკვე ახალი შპილის პირისპირ ვიდექით. ის შიგნიდანაც და გარედანაც ვიოლე-ლე-დიუკის სკრუპულოზური ქმნილების ზედმიწევნითი ასლია. ერთადერთი გამონაკლისი ბელვედერზე შემოსმული მოოქრული თითბრის მამალი იყო, რომელიც მზეზე ბრწყინავდა: მისი დიზაინი თავად ვილნევს ეკუთვნის.

ეს მამალი 2023 წლის დეკემბერში აღმართეს. მასში ორი პარიზელი წმინდანის ნაწილები და გრაგნილია, რომელზეც რესტავრაციაზე მომუშავე ორიათასივე ადამიანის სახელია ჩამოწერილი. მას სიმბოლური დატვირთვაც აქვს: მამალი ფრანგული იდენტობის, იმედისა და აღდგომის სიმბოლოა – და ამ შემთხვევაში, ვინაიდან ვილნევმა თავის ფრინველს ცეცხლის ალის ფორმის ფრთები შეასხა, იგი საკათედრო ტაძრის ფერფლიდან აღდგომის სიმბოლოდაც იქცევა. ორიგინალი ხანძრის დროს ვარდნისგან ძლიერ დაზიანდა, მაგრამ მაინც გადარჩა და იმ ღამის სამახსოვროდ ტაძარში გამოიფინება.

როდესაც კოშკიდან ისევ ქვემოთ ჩამოვდიოდით, ჩავუარეთ უზარმაზარ ორგანს, რომელიც წინა კედლის შიდა აივანზე იდგა. ის ხანძარს გადაურჩა, თუმცა მისი სრული დემონტაჟი და გასუფთავება გახდა საჭირო და სპეციალისტები თვეების განმავლობაში სათითაოდ აწყობდნენ რვაათასივე მილის ჟღერადობას. ჩვენ თვალუწვდენელი მილებისგან ზურგით დავდექით და ნავის კედლებისა და კამარებისკენ მივმართეთ მზერა.

ვიტრაჟები კვლავ ბზინავდა მაღალ სარკმლებში. ხანძრიდან მორჩენილი ჭვარტლი, ტყვია და საუკუნეების განმავლობაში დაგროვილი ჭუჭყი ჩამოიწმინდა ქვის კედლებიდან, რის შედეგადაც ისინი ნათელი და კრემისფერი გახდა. კამარები, ოქროფურცლით დამშვენებული საჭექი ქვებითა და მდიდრული შინდისფერი კონტურებით გამოკვეთილი ნერვიურებით, უზადოდ გამოიყურებოდა. „ყველაზე დიდ სიამოვნებას ის მანიჭებს, რომ ერთმანეთისგან ვერ გაარჩევ კამარებს, რომლებიც ჩამოინგრა და რომლებიც ხელახლა აღიმართა“, – მოგვიანებით მითხრა ვილნევმა.

ძალიან ბევრი რამაა მოსაწონი ამ რესტავრაციაში, ამბობს ისტორიკოსი ლენიო, მაგრამ კედლების „უმოწყალო გახეხვამ“ (მათ ლატექსი შეასხეს და შემდეგ ფენებად აახიეს, ნაწილობრივ, ჩამჯდარი ტყვიის ფენის მოსაცილებლად) ქვები იმდენად გაათეთრა, ზოგმა შეიძლება იფიქროს, რომ ტაძარმა თავისი საკრალურობის გარკვეული ელემენტები დაკარგა. „40-წლიანი გამურვა და კონდენსაცია იქნება საჭირო, სანამ იმ რუხ ფერს ვიხილავთ, რომელსაც თვალი მეტად აფასებს“, – თქვა ლენიომ.

„არ გვაქვს უფლება, შევცვალოთ; უბრალოდ, აღვადგენთ მას. ჩვენი ჩარევის კვალს არ ვტოვებთ“.
ფილიპ ვილნევი, ისტორიული ძეგლების უფროსი არქიტექტორი

ეკლესიის წარმომადგენლებისთვის ნოტრ-დამის სიწმინდე არა იმდენად თავად ნაგებობიდან მომდინარეობს, არამედ იქიდან, რაც მის შიგნით წარიმართება. „ეს საკათედრო ტაძარი, უპირველეს ყოვლისა, ღვთისმსახურების ადგილია, – თქვა მონსენიორ ოლივიე რიბადო დიუმამ, – რომელიც ღმერთის სადიდებლად აიგო“. რიბადო დიუმა ნოტრ-დამის წინამძღვარია. მისი ვარაუდით, 2025 წელს რეკორდული რაოდენობის – 15 მილიონი ადამიანი ესტუმრება ნოტრ-დამს. მას ამ ხალხის ტურისტებად მოხსენიება არ უყვარს; სიტყვა „სტუმარი“ უფრო შესაფერისად აღწერს იმას, რასაც ისინი, რიბადო დიუმას მოლოდინით, აქ შეიგრძნობენ. მისი იმედით, სტუმარი სრულიად შესაძლებელია პილიგრიმადაც კი იქცეს. ტაძრის ინტერიერის ახლებური გაფორმება სწორედ ამის ხელშეწყობას ემსახურება.

მოქანდაკე ბარდეს ლიტურგიული ავეჯის გარდა, ტაძარში მუხისგან დამზადებული 1500 ახალი სკამი დაიდგმება. ახალი განათება შედგება 1550 შუქდიოდური პროჟექტორისგან შემდგარი პროგრამირებადი სისტემისგან. თითოეული პროჟექტორი ინტენსივობასა და შეფერილობას შეიცვლის სეზონისა და იმის მიხედვით, თუ რა სახის მსახურება ტარდება ტაძარში. მაგალითად, სააღდგომო ღამისთევის დაჩრდილული და სანთლის შუქით განათებული ატმოსფერო შესაძლებელია აღდგომის დილას სამხიარულო განათებით ჩანაცვლდეს. „მნიშვნელოვანი ისაა, რომ ტაძარს ცოცხალ სივრცესავით მოვეპყროთ“, – ამბობს განათების დიზაინერი პატრიკ რიმუ.

ხანძრის შემდეგ სამღვდელოება განიხილავდა ქოროში პატარა სივრცის გახსნას, სადაც კათოლიკეები მშვიდად დაესწრებოდნენ მესას დამთვალიერებლებისგან მოშორებით. საბოლოოდ, სრულიად საპირისპირო გადაწყვეტილება მიიღეს: ყველა მესა ნავის მთავარ საკურთხეველთან წარიმართება და არანაირი ბარიერი არ შეაკავებს ტურისტებს, რომ მრევლს შეუერთდნენ. „პრიორიტეტი მივანიჭეთ რწმენის გამოხატვას ლოცვის სიმშვიდის უზრუნველყოფის ნაცვლად“, – მითხრა რიბადო დიუმამ.

გვერდითი სამლოცველოები, რომლებიც სულ არეულ-დარეული იყო, „პილიგრიმის გზად“ იქცევა, რომელიც ფერწერითა და ქანდაკებებით თანმიმდევრულად მოგვითხრობს კათოლიკური რწმენის ისტორიას.

აფსიდაში, ეკლესიის უკიდურეს აღმოსავლეთ კიდეში, სტუმრები ჩაუვლიან ქრისტიანული სამყაროსათვის ერთ-ერთ ყველაზე ძვირფას რელიკვიას: ეკლის გვირგვინს, რომელიც, როგორც ამბობენ, ქრისტეს ჯვარცმის წინ დაადგეს თავზე. ნოტრ-დამი დიდად არასოდეს იწონებდა ამით თავს. არქიტექტორ სილვენ დუბისონს დაუკვეთეს ახალი რელიკვარიუმის დიზაინის შექმნა, რათა გვირგვინი უფრო გამოსაჩენ ადგილას გამოეფინათ, რომ გამომჟღავნებულიყო „ის, რაც საუცხოო თავმდაბლობის [გამომხატველია]“, – თქვა მან. ეს არტეფაქტი გამომშრალი, ჭილით დაწნული გვირგვინია, რომელსაც ეკლები დიდი ხნის წინ დააცალეს. დუბისონმა 3,6 მეტრი სიმაღლისა და 2,6 მეტრი სიგანის კედრის საკურთხევლის სკულპტურის აგება გადაწყვიტა. მის ცენტრში მინის ნახევარსფეროა, რომლის უკანა მხარე მუქ ლურჯად შეიღებება, მაგრამ ისე განათდება, რომ ზედაპირი თითქმის შეუმჩნეველი იყოს. მასში ჩახედვა ისეთი შეგრძნება იქნება, თითქოს უსასრულო ცას უმზერთ. გვირგვინს მის შიგნით დაკიდებენ.

ხანძრის ღამეს სენის გასწვრივ თავმოყრილ ხალხს წარმოდგენა არ ჰქონდა, რა ხდებოდა ტაძრის შიგნით. ჩვენ ვერ ვხედავდით, როგორ მიიჩქაროდნენ მეხანძრეები ჩრდილოეთ სამრეკლოსკენ, რათა ის დროულად გადაერჩინათ ისეთი კოლაფსისგან, რომელსაც მთელი ნაგებობის ჩამონგრევა შეეძლო. ვერ ვხედავდით მეხანძრეებსა და სასულიერო პირებს, რომლებიც ცეცხლმოკიდებულ ნაგებობაში შერბოდნენ ეკლის გვირგვინისა და სხვა ფასდაუდებელი არტეფაქტების გადასარჩენად, რომლებიც უკანასკნელი რამდენიმე წლის განმავლობაში სათანადოდ ინახებოდა ლუვრის საცავში. დეკემბრისთვის ისინი უკვე დაუბრუნდებიან თავიანთ მშობლიურ სამყოფელს. National Geographic-ის ამ სტატიის გამოქვეყნების დროისთვის პარიზის ოფიციალურ პირებს ხანძრის შესაძლო გამომწვევი მიზეზის დასადგენად გამოძიება ჯერ კიდევ არ ჰქონდათ დასრულებული. შესაძლოა, რაღაც სახის მოკლე ჩართვა მოხდა.

შაბათს, 7 დეკემბერს, საფრანგეთის სახელმწიფო რესტავრირებულ საკათედრო ტაძარს კვლავ პარიზის არქიეპისკოპოსს გადააბარებს. არქიეპისკოპოსი კარს თავის დიდ კვერთხს დასცემს და ის სამყაროსთვის კვლავ გაიღება. დიდებული ორგანი გამოიღვიძებს და სამადლობელ ჰიმნს გააჟღერებს.

როდესაც ნოტრ-დამში შეაბიჯებთ, პირველი, რასაც შენიშნავთ, ბარდეს ბრინჯაოს ემბაზი იქნება – კარიბჭე კათოლიკურ რწმენასთან საზიარებლად. ამ მოქანდაკის ახალი ტრაპეზი კი ახალი შპილის ქვეშ, ტრანსეპტის გადაკვეთაზე დაგხვდებათ. „საზოგადოებაში, სადაც ხშირად ადვილია სასოწარკვეთას მივეცეთ, საკათედრო ტაძრის ხელახალი გახსნა იმედის მომცემია“, – თქვა რიბადო დიუმამ. ეს მომენტი, მისი თქმით, ისეთივე ძლიერი და დასამახსოვრებელი უნდა იყოს, როგორიც ცეცხლში გახვეული ნოტრ-დამის ხილვა იყო მილიონობით ადამიანისთვის პარიზსა თუ მთელ დედამიწაზე. ეს იქნება „ერთგვარი ხალისის მომტანი უეცარი ქარივით, რომელიც, იმედი მაქვს, მთელ სამყაროს დაბერავს“.

სრული ვერსია იხილეთ ჟურნალის ბეჭდურ ვერსიაში