ადამიანისა და ძაღლის კავშირი

საგანგებოდ გამოყვანილი ჯიშები

ადამიანებმა განსაკუთრებული მახასიათებლების მქონე ძაღლების გამოყვანა სრული სერიოზულობით უკვე შუა საუკუნეებიდან დაიწყეს. აღმოჩნდა, რომ ძაღლებში მტაცებლური ინსტინქტის ნაწილობრივ შეცვლა შესაძლებელი იყო – მსხვერპლთან მიპარვა, მისი დადევნება, დაჭერა და წაღება ძაღლს მისი მოკვლის, დაგლეჯისა და შეჭმის გარეშეც შეეძლო. კონკრეტული უნარების გასავითარებლად ძაღლების შეჯვარებამ წარმოშვა სხვადასხვა ტიპის – მეძებარი, სამწყემსო და ფრინველზე სანადირო ჯიშები.

ფრინველის კვალდაკვალ დევნის მოდიფიკაციის შედეგია ნაბული. დადევნებისა და პირით გადატანის დახვეწამ რეტრივერში ჩამოაყალიბა „სათუთი ხახა“, რომელიც ადამიანისთვის მოსატან ნადავლს არ აზიანებს. სამწყემსო ძაღლებმა თვალთვალიც იციან და გაკიდებაც, მაგრამ არა – თავდასხმა და მოკვლა. ზოგი ძაღლი, მათ შორის ტერიერები, ისე გამოიყვანეს, რომ მტაცებლის ქცევებიდან მოკვლის ინსტინქტი შენარჩუნებულიყო, რათა მათ ვირთაგვები და ადამიანისთვის არასასურველი სხვა მავნებლები პირდაპირ დაეხოცათ.

გაჩნდნენ კომპანიონი ძაღლებიც, რომლებსაც ძირითადად რბილი ხასიათი აქვთ და ადამიანების მიმართ სითბოსა და სიყვარულს გამოხატავენ. წერილობითი წყაროები ისეთი შორეული წარსულიდან, როგორიც ჩინეთში ტანის (თანგის) დინასტიის ეპოქაა (ახ. წ. 618-907 წწ.), ადასტურებს, რომ მეფის კარზე საჩუქრად იღებდნენ ფინიებს და ისინი მხოლოდ კომპანიონებად ჰყავდათ. XVIII საუკუნემდე ასეთი ძაღლები ძირითადად დიდგვაროვნებისა და სამეფო ოჯახის წევრების პრივილეგიას წარმოადგენდა, თუმცა ვიქტორიანულ ეპოქაში ფინიების პოპულარობა უკვე ყველა ფენაში  გავრცელდა და ქალებისა თუ ბავშვებისთვის ისინი ჩვეულ შინაურ ცხოველებად იქცნენ.

თანამედროვე მუშა  ძაღლები

შინაური ძაღლების უმრავლესობა, მართალია, დღეს იმ ფუნქციას აღარ ასრულებს, რა მიზნითაც ისინი თავდაპირველად გამოიყვანეს, თუმცა ზოგი ჯიში აგრძელებს სპეციალიზებული სამუშაოს შესრულებას; ისინი შეიძლება შეგხვდეთ როგორც სამუშაო პოსტზე, ისე – სახლში.

ენერგიული და დაუოკებელი სამწყემსო ჯიშები, როგორებიცაა ავსტრალიური ჰილერი, ავსტრალიური კელპი, ბელგიური მალინუა და ბორდერ-კოლი დღემდე ჰყავთ ფერმებსა და საძოვრებზე ცხვრის, ძროხის, თხისა თუ სხვა საქონლის სამწყემსად. დიდი ზომის ჯიშები, რომლებიც ყურადღებითა და დაცვის ინსტინქტით გამოირჩევიან – მაგალითად, ანატოლიური ნაგაზი, პირენეული მთის ძაღლი, კომონდორი და კუვასი – ასევე გავრცელებული არიან ფერმებსა და რანჩოებზე, საქონლის სადარაჯოდ, მტაცებლისა და ქურდებისაგან მათ დასაცავად.

მრავალი ჯიში ადამიანთან ერთად ნადირობას აგრძელებს – სხვადასხვა ნაირსახეობის პოინტერი, სპანიელი, სეტერი და ტერიერი. ზოგ ჯიშს მოქნილობის, ამტანობისა და მარტივად წვრთნადობიდან გამომდინარე, პოლიციისა და სამხედრო სამუშაოსთვის ხშირად ამზადებენ – მათ შორის არიან ბლადჰაუნდი, ჰოლანდიური და გერმანული ნაგაზი, და ლაბრადორ-რეტრივერი.

ალასკისა და კანადის ჩრდილოურ კლიმატში ათასობით წლის წინანდელი ალასკური მალამუტის, ჩინუკის, სამოედისა და ციმბირული ჰასკის ჯიშები, რომლებიც კომუნიკაციასა და ტრანსპორტში დასახმარებლად გამოიყვანეს, ხშირად მონაწილეობას იღებენ მარხილებით რბოლაში. მათ შპიცებს ან ჩრდილოურ ჯიშებს უწოდებენ. უმრავლესობას სიცივისგან თავის დასაცავად სქელი, ორმაგი ბეწვი ახასიათებს.

სრული ვერსია წაიკითხეთ ბეჭდურ ვერსიაში.