გზის გამკვალავები
National Geographic-ის მკვლევართა ახალი თაობა შორეულ წარსულშიც იხედება და დედამიწის ორბიტასაც გაჰყურებს. ისინი ჩვენი პლანეტის უდიდეს პრობლემებს ეჭიდებიან და მის ყველაზე პატარა არსებებს იკვლევენ. დანარჩენებიც მათ მიერ გაკვალულ ბილიკებს მივყვებით.
-
-
-
ბმული კოპირებულია
სამხრეთაფრიკელი არქეოლოგი და პალეოანთროპოლოგი კენეილოე მოლოპიანი (მარცხნივ) გლადისვეილის მღვიმის, სამხრეთ აფრიკაში მდებარე ადრეული ჰომინინების მნიშვნელოვანი ადგილსამყოფლის წამყვანი მკვლევარია. ის დღემდე მღელვარებით იხსენებს, თუ როგორ მიაგნო თავის ქალის ერთ ფრაგმენტს და მომდევნო დღეებში თითქმის სრული თავის ქალა ააწყო.
კენიელი მეცნიერი და კონსერვაციონისტი გიბს კუგურუ (მარჯვნივ) ზვიგენების დნმ-ს იკვლევს, რათა მათ ბიოლოგიურ მახასიათებლებზე ადამიანის ზემოქმედება დაადგინოს. კუგურუ 20-25 წლის ასაკში ყოველ დღეს წყალქვეშ, მოზარდ ზვიგენებთან ატარებდა. დღეს თეთრი ზვიგენებისგან ქსოვილის სინჯებს აგროვებს და რობოტის შექმნაზე მუშაობს, რომელსაც ბუნებაში ზვიგენების უკეთ შესასწავლად გამოიყენებს.
წყალდიდობამ ჩემს გუნდს და მე პეტრას [იორდანია] დატოვება გვაიძულა. ნიაღვრის გადალახვა მანქანით ვცადეთ, მაგრამ მეტისმეტად რთული იყო და უკან დაბრუნება მოგვიწია. პეტრას და მის მიმდებარედ მცხოვრებ თემს სულ უფრო მეტ წვიმიან დღესთან და წყალდიდობასთან უწევს გამკლავება, ვინაიდან კლიმატის ცვლილება რეგიონში ნალექის რაოდენობაზე მოქმედებს. ამ გახშირებული წყალდიდობების შედეგად პეტრას არქეოლოგიური ველი ხელმიუწვდომელი გახდება … და მისი განუმეორებელი ფასადებიც განადგურდება.
– ვიქტორია ჰერმანი
ვიქტორია ჰერმანმა (მარცხნივ) ჰოლოკოსტს გადარჩენილი თავისი ბებიისა და პაპისგან ისწავლა, რომ ადამიანებს ეგზისტენციალური საფრთხეების გადალახვისთვის გამძლეობას კულტურული მემკვიდრეობა აძლევს. ამერიკელი გეოგრაფი ამ ცოდნას კლიმატის ცვლილების საკითხს უსადაგებს. მისი პროექტი „მემკვიდრეობის შენარჩუნება“ მთელი მსოფლიოს მასშტაბით ეხმარება ადგილობრივ ლიდერებს, გააცნობიერონ და მართონ კლიმატის ზემოქმედება თავიანთ კულტურულ ძეგლებსა და ცხოვრების წესზე.
სოფია ქიანი (მარჯვნივ) სკოლის მოსწავლე იყო აშშ-ში, როდესაც აღმოაჩინა, რომ მისმა ირანელმა ნათესავებმა კლიმატის ცვლილების შესახებ არაფერი იცოდნენ, ამიტომ მათთან სამეცნიერო სტატიების გაგზავნა დაიწყო, რომლებსაც სპარსულად თვითონ უთარგმნიდა. საოჯახო პროექტი გადაიზარდა არასამთავრობო ორგანიზაციაში „კლიმატის კარდინალები“ 41 ქვეყნის წარმომადგენელი 9000 მოხალისით. ქიანის, რომელიც დღეს უკვე სტენფორდის უნივერსიტეტის სტუდენტია, შემდეგი მიზანი ამოძრავებს: „ყველას ყველგან შეეძლოს კლიმატის შესახებ ადეკვატური ინფორმაციის მიღება“.
ღამის დადგომასთან ერთად შევესწარი, როგორ აძვრა ათეულობით კაცი ამ უზარმაზარ ხეზე, ხელში კი მცენარეულობის კონები ეჭირათ, რომლებსაც ცეცხლი წაუკიდეს. ამ ტრადიციული მეთოდის გამოყენებით მათ ფუტკრების დამშვიდება მოახერხეს და ფიჭას მცირე ნაწილი მოაჭრეს … თითქოს ხეებს შორის გიგანტური ნარინჯისფერი ციცინათელები ფარფატებდნენ.
– სემუელ რემზი
ბავშვობაში სემუელ რემზის (მარცხნივ) ძალიან ეშინოდა ფუტკრების, ახლა კი მათ მიუძღვნა კარიერა. ამერიკელი ენტომოლოგი მიზნად ისახავს, შეაჩეროს „დამამტვერიანებლების მორიგი პანდემია“. მიზნის მიღწევას მეთაფლია ფუტკრების მრავალფეროვნებით გამორჩეულ აზიაში – ფუტკრებს შორის გავრცელებული დაავადებებისა და მათი სიმბიოზური ურთიერთობების დოკუმენტირებით გეგმავს. სამუშაო პროცესს არაერთ გასაოცარ სანახაობამდე მიუყვანია. ერთ საღამოს ტაილანდში, ხის ქვეშ იდგა, სადაც Apis dorsata-ს 60-ზე მეტი კოლონია დაფრინავდა.
გაბ მეხიამ (მარჯვნივ), როდესაც ის 13 წლის იყო, მამასთან ერთად მალაიზიის უმაღლესი მწვერვალის, კინაბალუს, დაპყრობა ვერ შეძლო, თუმცა ამან „ბუნების შეცნობის გაუნელებელი ჟინი“ აღუძრა. დღეს იგი ფოტოგრაფია, რომლის ობიექტივიც უმთავრესად ბუნებისკენ და მშობლიური ფილიპინების მკვიდრი ხალხისკენაა მიმართული. მეხია ახლახან ბუკიდნონის მთებში ადგილობრივმა შამანმა მონათლა. ამ ცერემონიით განმტკიცდა გზა, რომელიც მან კინიბალუზე ლაშქრობისას დიდი ხნის წინ აირჩია.
დედა დათვმა ჩვენკენ წამოიწია და უზარმაზარი თათი მარხილს დაარტყა. მთელი ეს ვითარება სულ რამდენიმე წამს გაგრძელდა, მაგრამ იმ დროს, როდესაც ჩემი ორივე კამერით ფოტოებს ვიღებდი და სასოწარკვეთით ვეჭიდებოდი მოჯანჯღარე თოვლმავალს, თეთრმა დათვმა და მე ერთმანეთს თვალიც გავუსწორეთ. მისი სკლერები დავინახე და ვიფიქრე: ჯანდაბა, ზედმეტად ახლოს ვართ.
– ალვარო ლაისი
ესპანელი ფოტოგრაფისა და ხელოვანის, ალვარო ლაისის (მარცხნივ) მიზანია, ტრადიციული ცოდნა და მეცნიერება ერთმანეთს ხელოვნების მეშვეობით დაუკავშიროს. თავისი პროექტის („კიდე“) ფარგლებში იგი იმ ადრეული ადამიანების ამბავს იძიებს, რომლებმაც დაახლოებით 20 000 წლის წინ აღმოაჩინეს ამერიკა. ამ მიზნით ლაისი გაემგზავრა ერთ ადგილზე, რომელსაც რუსეთის არქტიკულ ნაწილში მცხოვრები ჩუქჩები „კრომკას“ უწოდებენ, სადაც ყინული, ზღვა და ხმელეთი ხვდება ერთმანეთს.
იმოჯენ ნაპერი (მარჯვნივ) თავს პლასტმასის დეტექტივად მოიხსენიებს. გარემოს დაბინძურების შესწავლაზე მუშაობისას მისმა გუნდმა ევერესტის მწვერვალზე მიკროპლასტმასის უმაღლესი მაჩვენებელი აღმოაჩინა, რომელიც კი აქამდე დაფიქსირებულა. ამ აღმოჩენის შედეგად, სახის სკრაბებში შემავალი მიკრომარცვლები რამდენიმე ქვეყანაში აიკრძალა. დღეს ეს ბრიტანელი მეცნიერი ოკეანეების შესწავლისას მიღებულ ცოდნას იყენებს, რათა დედამიწის ორბიტაზე „მოტივტივე“ ნაგვის გასაოცრად დიდი რაოდენობა გამოიკვლიოს.
ნისლიან ტყეში წყალს ვერ ვპოულობდით; ნაკადულები ამომშრალიყო … სასოწარკვეთის ფონზე, ერთ-ერთ ადგილობრივ გიდს მოაფიქრდა, წყალი ხეებზე ამოსული ხავსებიდან გამოგვეწურა და ბრომელიებიდან შეგვეგროვებინა … ოთხი დღის განმავლობაში თვითგადარჩენის ამ მეთოდით ვაგრძელებდით სვლას, სანამ 1900 მეტრ სიმაღლეს არ მივაღწიეთ, სადაც უკვე განუწყვეტელი წვიმები დაიწყო.
– რუთმერი პილკო უარკაია
ბოტსვანელ კონსერვაციონისტ კოკეტსო მოოკოდის (მარცხნივ) მასწავლებლები „ეზოს ექსპედიციებში“ მიჰყავს, მისი ეზო კი, ველური ცხოველებით სავსე უზარმაზარი წყალ-ჭაობი, ოკავანგოს დელტაა. მას სურს, შთაგონება მისცეს ამ უმნიშვნელოვანესი რეგიონის მეცნიერებისა და კონსერვაციონისტების მომავალ თაობას, რისთვისაც ისეთი ადამიანების მოზიდვა სჭირდება, რომლებიც ახალ თაობას აღზრდიან. ბევრი მასწავლებელი ქალაქიდანაა და ველურ ბუნებასა და მკვიდრი ხალხის კულტურას მიუჩვეველია.
რუთმერი პილკო უარკაია (მარჯვნივ) – ბიოლოგი პერუს ანდებიდან – დროს ატარებს „ჯადოსნურ“ ნისლიან ტყეებში, სადაც იგი სათვალიან დათვს შეისწავლის და იცავს. პირველი ექსპედიციისას, რომლის დროსაც ტყეში ფოტოხაფანგები უნდა დაემონტაჟებინათ, იგი თავის გუნდთან ერთად (რომელშიც მისი გაწვრთნილი ძაღლი, უკუკუც, შედის) ამინდის ექსტრემალურ გამოვლინებებს შეეჩეხა. მწვავე გვალვის დროს წყლის დალევა ხის ხავსებიდან უწევდათ, მალევე კი თქეშისას კოცონის დასანთებად ტანსაცმელს წვავდნენ.
