აისბერგის ქვეშ ჩაყვინთვისას ყურებში გრენლანდიური სელაპების გამკივანი ხმები ჩამესმოდა.

ტროპიკული ტყის ხმაურს მოგაგონებდათ, არადა წმინდა ლავრენტის ყურის ცივ წყალში ვიყავი. ირგვლივ მოხდენილად დაცურავდნენ ზრდასრული სელაპები, რომელთაც ათასობით ახალდაბადებული ნაშიერი ელოდათ ჩემ ზემოთ გადაჭიმული ყინულოვანი ჭერის თავზე.

ამ ყურეში მდებარე მადლენის კუნძულებს პირველად 2011 წლის მარტში ვესტუმრე. როგორც წესი, წმინდა ლავრენტის ყურის მოდრეიფე ყინული ზამთარში გრენლანდიური სელაპის ყველაზე სამხრეთით მდებარე სამშობიარო და ახალშობილთა მოსავლელ სივრცედ გარდაიქმნება.

„წამომყევით, ყინული მოვძებნოთ“, – გვითხრა ადგილობრივმა გიდმა მარიო სირმა. „სადაც ყინულია, იქ სელაპებსაც ვნახავთ“. მართალიც გამოდგა: მაკე მდედრების მოზრდილ ჯგუფს პრინს-ედუარდის კუნძულთან ყინულის თავისუფლად მოტივტივე ფილები უპოვიათ, რომლებზედაც გადანაწილებულან და უმშობიარიათ. ჩვენი გემი ყინულის ნატეხებს შორის შეცურდა და შემდეგი ერთი კვირის განმავლობაში წყლის ზედაპირზე და მის ქვეშ სელაპების ქცევას ვაკვირდებოდით. სელაპების ჯგუფი ქარიან და ჭყაპიან გარემოში, ყინულის ნაჭრებზე გაფანტულიყო. დღისით მზის სხივები ყინულოვან ლანდშაფტზე ლიცლიცებდა, სადაც დედა სელაპები თავიანთ ფაფუკბეწვიან, გიშრისთვალება პირმშოებთან ერთად მიწოლილიყვნენ, ღამით კი ახალშობილთა ხმები გემზეც აღწევდა და ძილში ბავშვის ტირილის დარად ჩაგვესმოდა.

გრენლანდიური სელაპი ყინულზე მშობიარობს. არქტიკიდან აგვისტოს ბოლოს იწყებს მიგრაციას და თებერვლის მიწურულს აღწევს ზღვის ყინულს, სადაც მაკე სელაპი ჩვეულებრივ თითო ნაშიერს შობს, პირველი ორი კვირის განმავლობაში ძუძუთი კვებავს, ცხიმის მარაგებს უვსებს, შემდეგ ყინულზე ტოვებს და შესაწყვილებლად მიეშურება. სანამ ცურვას და საკვების მოპოვებას ისწავლიან, პატარები დაგროვილი ცხიმის მარაგის, გლემურძის იმედზე არიან. გადასარჩენად დრო და ყინულის სტაბილური საფარი ესაჭიროებათ.

სამწუხაროდ, ზამთარში ტემპერატურა წმინდა ლავრენტის ყურეში ორჯერ უფრო სწრაფად მატულობს, ვიდრე ზაფხულში და 2 გრადუსზე მეტით იზრდება ყოველ 100 წელში, ამბობს ოკეანოგრაფი პიტერ გოლბრეითი, კანადის თევზჭერისა და ოკეანეთა სამინისტროს მეცნიერ-თანამშრომელი. შესაბამისად, ქრება ზღვის ყინული და მასთან ერთად მაკე სელაპებისთვის უსაფრთხო სამშობიარო ადგილებიც.

სულ უფრო იშვიათობაა კარგი წლები, როდესაც სეზონი ცივია, ხოლო ყინულის საფარი – სქელი და ფართო; მინიმუმ 1995 წლიდან, ამ ყურეში ზღვის ყინული მუდამ იკლებს. ამჟამად თბილი ზამთრების შედეგად ყინული მყიფე და მსხვრევადია. გრენლანდიური სელაპისთვის ეს პირობები სწორედ ისეთი კატასტროფის საწინდარია, როგორიც 2011 წელს მოხდა.

ჩვენი იქ ყოფნის ბოლო დღეს ყურეს ქარიშხალმა გადაუარა. უკვე ნავსადგურს მომდგარებმა, მარიოსგან გავიგეთ, რომ სუსტი ყინული, რომლის გარშემოც ამდენი დღის განმავლობაში ვაკვირდებოდით პატარებს, მთლიანად დაიშალა, ათასობით ახალშობილი წამში დაიღუპა.

ჩემთვის ეს მომენტი გარდამტეხი აღმოჩნდა – მაშინ მივხვდი, რომ კლიმატის ცვლილება შემაშინებლად რეალურია. როგორც მეცნიერს, რომელიც ამბის თხრობაზე გადაერთო, გამიჩნდა კითხვა – რა მომავალი ელის ამ სახეობას, რომელსაც გადარჩენისთვის ყინული სჭირდება? მას შემდეგ გადავწყვიტე, გრენლანდიური სელაპი კლიმატური კრიზისის სახედ წარმომედგინა და ყურეში მუშაობა უკანასკნელი ათწლეულის განმავლობაში გავაგრძელე.

კანადის თევზჭერისა და ოკეანეთა სამინისტროს ექსპერტებისგან, გერი სტენსონისაგან და მაიკ ჰემილისაგან შევიტყვე, რომ წმინდა ლავრენტის ყურეში არსებულ გალეულ და მყიფე ყინულს შეიძლება სულ უყინულობა ჯობდეს. ამ შემთხვევაში სელაპები სამშობიაროდ უფრო შორეული ჩრდილოეთისკენ გაცურავდნენ, მაგრამ სანამ ყურეში რამე ყინული, თუნდაც უვარგისი, იქნება, სელაპები დარჩებიან და მას გამოიყენებენ, ზედ გაჩენილი შთამომავლობა განწირულიც რომ იყოს. თუ მათ ჩრდილოეთის ჰაბიტატებისკენ, მაგალითად, ბაფინის კუნძულის ნაპირებისკენ, გადაწევა მოუხდათ, მაშინ უკვე ახალი საფრთხის – თეთრი დათვების წინაშე დადგებიან.

• 
  გალერეის გახსნა
• 
  გალერეის გახსნა
• 
  გალერეის გახსნა

მინაწერის გახსნა

გააზიარეთ ფოტო

• 
• 
• 

მინაწერის გახსნა

2022 წლის მარტში მეცნიერთა მრავალრიცხოვან გუნდს შევუერთდი კანადის სანაპირო დაცვის ხომალდზე, რომელიც 4-5 წელიწადში ერთხელ გრენლანდიური სელაპების დეტალურ აღრიცხვას ატარებს ნიუფაუნდლენდისა და ლაბრადორის პროვინციის სანაპიროსთან, ე.წ. „ფრონტის“ ზონაში, სადაც, ფართობისა და სელაპების რაოდენობის მიხედვით, ჩრდილო-დასავლეთ ატლანტის ოკეანეში მობინადრე გრენლანდიური სელაპის ყველაზე დიდი სამშობიარო ზონაა.

სელაპების კვლევის ამ კოორდინირებულ ღონისძიებას უძრავფრთიანი თვითმფრინავი და ხომალდზე ბაზირებული ვერტმფრენები სჭირდება, რომლებიც მეცნიერებს ნაშიერების დათვლაში, მათი ასაკის შეფასებასა და გადაადგილების აღრიცხვაში ეხმარება. თუმცა, აღწერის ჩატარება დროთა განმავლობაში სულ უფრო რთულდება. ყინულის კლების ტენდენცია ნიუფაუნდლენდისა და ლაბრადორის სანაპიროებთანაც შეინიშნება. კვლევის საწყის სტადიაზე ძლიერმა ქარიშხალმა ყინული ნაპირს დააშორა და დაანაწევრა, გადარჩენილი ნაშიერები აღმოსავლეთისკენ გადაისროლა და საკვების მოსაპოვებელ ჩვეულ ადგილებს დააშორა. „ყინულმა იკლო, ქარმა იმატა, სირთულეები სულ უფრო მწვავდება“, – ამბობს სტენსონი.

მდგომარეობა მძიმეა, თუმცა იმედი მაინც არის – გრენლანდიურ სელაპს ადაპტაციის უნარი შესწევს და გადარჩენის ინსტინქტი იქით წაიყვანს, სადაც ყინული იქნება. ექსპერტების ვარაუდით, დროთა განმავლობაში სელაპები ნაშიერების მოსავლენად უფრო ჩრდილოეთისკენ გადაიწევენ, ამ თვეში კი კვლავ წმინდა ლავრენტის ყურეს მიაშურებენ და მეც იქ ვიქნები ვარგისი ყინულის იმედით.