როგორ ასაზრდოებს პაწაწინა კიბოსნაირი  სამხრეთის ოკეანეს

შარშან დეკემბერში National Geographic-ის მკვლევარი კიმ ბერნარდი ჩაის სვამდა კვლევითი გემის კამბუზში და გრძელი ღამისთვის ემზადებოდა. იგი უნდა დაჰკვირვებოდა დისტანციურად მართვად აპარატს (ROV), რომელიც ზღვის ფსკერს იკვლევდა ანტარქტიდის სანაპიროსთან. თვალს ადევნებდა მონიტორს, რომელზეც რეალურ დროში ჩანდა ROV-ის მიერ 1000 მეტრის სიღრმეზე გადაღებული ვიდეოკადრები და უცებ რაღაცამ მისი ყურადღება მიიპყრო. „პაწაწინა არსებამ წამიერად გაიელვა ეკრანზე“, – თქვა მან.

გემზე შეკრებილ სხვა მეცნიერებს ის ალბათ წყლის სიღრმისკენ მოტივტივე ორგანული ნარჩენი ეგონათ, მაგრამ 46 წლის ბერნარდი კრილს შეისწავლიდა 15 წლის განმავლობაში და კარგად იცოდა, როგორ ბზრიალებს ეს კიბოსნაირი წყლის სვეტში, შეკრთომისას კი უკუმიმართულებით სხლტება. ნაცნობი მოძრაობის ხილვამ იგი მართვის კაბინისკენ ჩაარბენინა.

იქ დამონტაჟებულ მონიტორებზე მან აქტიურობა შენიშნა ზღვის ფსკერზე და თვალი მოჰკრა ჰიდროთერმულ წყაროსთან გაფანტულ რამდენიმე კრილს. ოკეანის ქერქში არსებულ ნაპრალებში ცხელი მაგმისა და ზღვის წყლის შეხვედრით წარმოიქმნება მინერალებით მდიდარი გარემო, რომელიც უამრავ ორგანიზმს იზიდავს. აქ კრილის პოვნა ისტორიულ აღმოჩენას ნიშნავდა ბერნარდისთვის, რომელიც ბიოლოგიური ოკეანოლოგიის პროფესორია ორეგონის შტატის უნივერსიტეტში. „კინაღამ ჭკუიდან შევიშალე“, – იხსენებს იგი. ჰიდროთერმულ წყაროში კრილი არასოდეს დაფიქსირებულა.

ანტარქტიკული კრილი საკვანძო სახეობაა, რომელიც ყველა დანარჩენ ორგანიზმს ასაზრდოებს სამხრეთის ოკეანეში. თუ ბერნარდი მეტს შეიტყობდა ზღვის ფსკერზე არსებულ მათ ჰაბიტატზე, ეს გაგვიღრმავებდა ცოდნას, პრაქტიკულად, ყველა მტაცებელზე, რომელიც კი ამ რთულად ხელმისაწვდომ კონტინენტზე გვხვდება – საიმპერატორო პინგვინიდან ლურჯ ვეშაპამდე. ამგვარი ფუძისეული ცხოველის ნებისმიერ ახალ ქცევას შესაძლოა მთელი კვებითი ჯაჭვის ცვლილება მოჰყვეს.

იმ ღამით, შმიდტის ოკეანოგრაფიის ინსტიტუტის კვლევით გემზე, ბერნარდი მალევე მიხვდა, რომ მონიტორზე აღბეჭდილი ყველა კრილი კვერცხების მატარებელი მდედრი იყო. ეს სახეობა, ჩვეულებრივ, კვერცხებს ყრის წყლის სვეტის ზემო ფენებში. რატომ უნდა გაერისკა და ასე შორს ემოგზაურა რეპროდუქციული ციკლის აღნიშნულ სტადიაზე? ჰიდროთერმულ წყაროზე დაბინავებული ბაქტერიებით ხომ არ იკვებებოდნენ? მან სთხოვა ოპერატორს, ROV-ის შემწოვი მკლავით რამდენიმე კრილი შეეგროვებინა, შემდეგ კი კუჭისა და კანის ქსოვილები ანალიზისთვის გააგზავნა.

ეს ექსპედიცია მიმდინარეობს ამბიციური პროექტის ფარგლებში, რომელიც 20-მდე მეცნიერს გზავნის ხუთივე ოკეანეში. მათი კვლევა გაშუქდება National Geographic-ის სტატიების სერიაში იმის შესახებ თუ როგორ დაეძებენ მეცნიერები ისეთ სიახლეებს, როგორიც, ვთქვათ, კრილის გამოაშკარავებაა გამოუკვლეველ ზონებში.

ანტარქტიდაში კრილი არ არის მხოლოდ კვებითი ჯაჭვის სასიცოცხლო ნაწილი. ეს სახეობა სანსლავს CO2-ის შთამნთქმელ ფიტოპლანქტონს და შემდეგ ფეკალურ ბურთულებს გამოყოფს ზღვის ფსკერზე, სადაც დამწყვდეულ ნახშირბადს ათასობით წელი სჭირდება ოკეანის ზედაპირზე ამოსაყვინთად. თუმცა დღეს კრილს ახალ სირთულეებს უჩენს ადამიანი თუ კლიმატის ცვლილება. ამ სახეობაზე ინტენსიურად თევზაობენ, რადგან ის აკვაკულტურას ასაზრდოებს, ხოლო მისი ცხიმი აქტიურად გამოიყენება საკვებ დანამატებში. ამასთან, ზღვის ყინულის დაჩქარებული დნობის პირობებში ლარვის სტადიაზე მყოფი კრილი კარგავს არსებით ჰაბიტატს, სადაც მას შეუძლია მიემალოს მტაცებლებს, მოიძიოს საკვები და მიაღწიოს ზრდასრულ ასაკს. ბერნარდი იმედოვნებს, რომ მისი კვლევა და სამომავლო მიგნებები დაიცავს ამ პაწაწინა არსებას. „იქ, ქვემოთ, სიცოცხლე ჩქეფს, – ამბობს იგი, – და ყველა იქ მცხოვრები არსება დამოკიდებულია კრილზე“.