უკანასკნელი თაფლზე მონადირე

90 მეტ­რის სი­მაღ­ლე­ზე და­კი­დე­ბულ ბამ­ბუ­კის დაწ­ნულ კი­ბე­ზე მა­უ­ლი დჰა­ნი დგას და კლდის ერთ მო­ნაკ­ვეთს ათ­ვა­ლი­ე­რებს. აქ უნ­და აძ­ვ­რეს და მი­ზან­საც მი­აღ­წევს – ათა­სო­ბით ჰი­მა­ლა­ი­უ­რი გი­გან­ტუ­რი ფუტ­კ­რის მფეთ­ქავ მა­სას მი­უ­ახ­ლოვ­დე­ბა. ფუტ­კ­რე­ბი ხა­ლი­ჩა­სა­ვით ეკ­ვ­რი­ან ნამ­გა­ლა მთვა­რის ფორ­მის სკას, რო­მე­ლიც თით­ქ­მის ორ მეტ­რ­ზეა გა­და­ჭი­მუ­ლი გრა­ნი­ტის შვე­რი­ლის ქვე­ვით. ეს ფუტ­კ­რე­ბი ლიტ­რო­ბით წე­ბო­ვან, მო­წი­თა­ლო ფე­რის სითხეს, ე.წ. „შეშლილ თაფლს” და­რა­ჯო­ბენ, რო­მე­ლიც ჰა­ლუ­ცი­ნო­გე­ნუ­რი თვი­სე­ბე­ბის წყა­ლო­ბით, აზი­ის შავ ბა­ზარ­ზე კი­ლოგ­რა­მი 30-40 დო­ლა­რად, ჩვე­უ­ლებ­რივ ნე­პა­ლურ თაფ­ლ­ზე და­ახ­ლო­ე­ბით ექ­ვ­ს­ჯერ ძვი­რად იყი­დე­ბა. 

ჰი­მა­ლა­ი­უ­რი ფუტ­კა­რი რამ­დე­ნი­მე სა­ხის თაფლს ამ­ზა­დებს. თაფ­ლის ტი­პი და­მო­კი­დე­ბუ­ლია სე­ზონ­სა და ზღვის დო­ნი­დან იმ ყვა­ვი­ლე­ბის მდე­ბა­რე­ო­ბა­ზე, რომ­ლე­ბიც ფუტ­კ­რის საკ­ვებ ნექ­ტარს წარ­მოქ­მ­ნის. გა­ზაფხუ­ლის თაფ­ლის ფსი­ქოტ­რო­პუ­ლი ეფექ­ტის გა­მომ­წ­ვე­ვი მა­სი­უ­რი რო­დო­დენ­დ­რო­ნის ხის ყვა­ვი­ლებ­ში აღ­მო­ჩე­ნი­ლი ტოქ­სი­ნე­ბი­ა. რო­დო­დენ­დ­რო­ნის ღია ვარ­დის­ფე­რი, წი­თე­ლი და თეთ­რი ყვა­ვი­ლე­ბი, ყო­ველ­წ­ლი­უ­რად, მარ­ტ­სა და აპ­რილ­ში იშ­ლე­ბა ჰონ­გუს ხე­ო­ბის გო­რა­კე­ბის ჩრდი­ლო­ეთ ფერ­დო­ბებ­ზე. აღ­მო­სავ­ლეთ ნე­პა­ლის კუ­ლუნ­გის ტო­მის მო­სახ­ლე­ო­ბა სა­უ­კუ­ნე­ე­ბის გან­მავ­ლო­ბა­ში იყე­ნებ­და თაფლს, რო­გორც ხვე­ლე­ბის სა­წი­ნა­აღ­მ­დე­გო სი­როფ­სა და ან­ტი­სეპ­ტიკს. ცვილ­მა კი გზა გა­იკ­ვ­ლია კატ­მან­დუს ვიწ­რო ქუ­ჩე­ბის სა­ხე­ლოს­ნო­ებ­ში, სა­დაც მას ღმერ­თე­ბი­სა და ქალ­ღ­მერ­თე­ბის ბრინ­ჯა­ოს ქან­და­კე­ბე­ბის ჩა­მოს­ხ­მი­სას ხმა­რობ­დ­ნენ. 

მა­უ­ლის­თ­ვის თაფ­ლის მო­პო­ვე­ბა ფუ­ლის შოვ­ნის ერ­თა­დერ­თი სა­შუ­ა­ლე­ბა­ა. ფუ­ლი კი იმ პრო­დუქ­ტის შე­სა­ძე­ნად სჭირ­დე­ბა, რო­მელ­საც თა­ვად ვერ ამ­ზა­დებს (მათ შო­რის – მა­რილ­სა და საკ­ვებ ზეთს). თაფ­ლი ძა­ლი­ან მნიშ­ვ­ნე­ლო­ვა­ნია მის­თ­ვი­საც და სოფ­ლის მო­სახ­ლე­ო­ბის­თ­ვი­საც, მაგ­რამ 57 წლის მა­უ­ლი თვლის, რომ ამ სა­ხი­ფა­თო საქ­მის­თ­ვის უკ­ვე მე­ტის­მე­ტად და­ბერ­და. ხე­ლე­ბი ეღ­ლე­ბა, რო­დე­საც კი­ბე ჰა­ერ­ში ქა­ნა­ობს. მის ირ­გ­ვ­ლივ ფუტ­კ­რე­ბი ბზუ­ი­ან და კბე­ნენ სა­ხე­ზე, კი­სერ­ზე, ხე­ლებ­ზე, შიშ­ველ ფე­ხებ­ზე – ტან­საც­მელ­შიც კი აღ­წე­ვენ. 

ამ წუთ­ში მა­უ­ლი ამა­ზე არ ფიქ­რობს, მი­სი ყუ­რადღე­ბა მხო­ლოდ საქ­მის­კე­ნაა მიპყ­რო­ბი­ლი; ფე­ხით კლდის ვერ­ტი­კა­ლურ ზე­და­პირს პო­უ­ლობს და სულ პა­ტა­რა, აგუ­რის­ხე­ლა შვე­რილ­ზე აბი­ჯებს; ხელს უშ­ვებს დაწ­ნულ კი­ბეს, გვერ­დ­ზე იწე­ვა და ად­გილს უთ­მობს დამ­ხ­მა­რე ას­დ­ჰან კუ­ლუნგს. ახ­ლა ამ ვიწ­რო შვე­რილ­ზე ორი კა­ცი დგას. ქვე­ვით, სადღაც შორს მუ­სო­ნუ­რი წვი­მე­ბის­გან ადი­დე­ბუ­ლი მდი­ნა­რე ჩან­ჩ­ქე­რი­ვით ვარ­დე­ბა V-ს ფორ­მის ხე­ო­ბა­ში. 

რაც უფ­რო უახ­ლოვ­დე­ბა სკას, კლდე­ზე ჩა­სა­ჭი­დე­ბე­ლი ნაჭ­დე­ვე­ბი სულ უფ­რო პა­ტა­რავ­დე­ბა და ერ­თ­მა­ნეთს შორ­დე­ბა. მა­უ­ლი ნე­ლა, თუმ­ცა მტკი­ცედ მი­ი­წევს წინ, სკამ­დე სა­მი­ო­დე მეტ­რი აშო­რებს. ფხვი­ე­რი, სვე­ლი კლდის ამ ბო­ლო ნა­წილ­ში მხო­ლოდ თი­თის წვე­რე­ბით მო­სა­კი­დე­ბე­ლი ად­გი­ლე­ბი­ა; მა­უ­ლი უსაფ­რ­თხო­ე­ბის თო­კით არ არის დაბ­მუ­ლი, ერ­თი არას­წო­რი ნა­ბი­ჯი და, გარ­და­უ­ვა­ლი სიკ­ვ­დი­ლი ელის; თა­ნაც მხარ­ზე ბამ­ბუ­კის რვა­მეტ­რი­ა­ნი ჭო­კი აქვს გადებული, მარ­ჯ­ვე­ნა ხე­ლის ცე­რა და საჩ­ვე­ნე­ბე­ლი თი­თე­ბით კი, აალე­ბუ­ლი ბა­ლა­ხის კო­ნა უჭი­რავს. თხე­ლი კვამ­ლი აფო­რი­ა­ქე­ბუ­ლი ფუტ­კ­რე­ბის­კენ მი­ი­წევს. თუ ნი­ა­ვის მი­მარ­თუ­ლე­ბაც ხელს შე­უწყობს, კვამ­ლი ოდ­ნავ მა­ინც თავ­გ­ზას აუბ­ნევს ფუტ­კ­რებს. 

სკა ფეთ­ქავს, ყო­ველ დარ­ტყ­მა­ზე ფუტ­კ­რე­ბის ახა­ლი ნა­კა­დი იჭ­რე­ბა ჰა­ერ­ში და მა­უ­ლის ირ­გ­ვ­ლივ ფუთ­ფუ­თებს. მაგ­რამ ის მა­ინც არ დრკე­ბა და კუ­ლუნ­გის მან­ტ­რას ბუტ­ბუ­ტებს ფუტ­კ­რე­ბი­სა და კლდე­ში მო­ბი­ნად­რე სუ­ლე­ბის და­სამ­შ­ვი­დებ­ლად: `შენ ხარ რან­გ­კე­მი. შენ ხარ ფუტ­კ­რე­ბის სუ­ლი. ჩვენ არ ვართ ქურ­დე­ბი, ჩვენს წი­ნაპ­რებ­თან ერ­თად ვართ. გთხოვთ, გაფ­რინ­დით! გთხოვთ, და­ტო­ვეთ აქა­უ­რო­ბა!” 

რან­გ­კე­მი, ფუტ­კ­რე­ბი­სა და სა­ხი­ფა­თო ად­გი­ლე­ბის მცვე­ლი სუ­ლი, ყო­ველ­თ­ვის მფარ­ვე­ლობ­და მა­უ­ლის; დარ­წ­მუ­ნე­ბუ­ლი­ა, რომ არც დღეს მი­ა­ტო­ვებს, ამი­ტო­მაც არ ეში­ნი­ა, რო­დე­საც ას­ვ­ლის ყვე­ლა­ზე მძი­მე ეტაპს იწყებს. 

სა­უ­კუ­ნე­ე­ბის გან­მავ­ლო­ბა­ში, კუ­ლუნ­გის ტო­მის ხალ­ხი გა­რე სამ­ყა­როს იყო მოწყ­ვე­ტი­ლი. მა­თი საცხოვ­რე­ბე­ლი მდი­ნა­რე ჰონ­გუს მი­ერ გა­მოკ­ვე­თი­ლი ღრმა ხე­ო­ბა­ა, რო­მე­ლიც გა­უ­ვა­ლი ჯუნ­გ­ლე­ბი­თაა გარ­შე­მორ­ტყ­მუ­ლი. ევე­რეს­ტი ჰი­მა­ლა­ის ამ მთის­წი­ნე­თის ჩრდი­ლო­ე­თით, სულ რა­ღაც ერ­თი ხე­ო­ბის იქი­თა­ა, მაგ­რამ ეს ად­გი­ლი მა­ინც იზო­ლი­რე­ბუ­ლი და მიყ­რუ­ე­ბუ­ლი­ა. 

თუმ­ცა, წლი­დან წლამ­დე გა­რე სამ­ყა­რო სულ უფ­რო ახ­ლოვ­დე­ბა. სა­დი­დან, მი­სი სოფ­ლი­დან ორი დღის სა­ვალ­ზე, გრუნ­ტის გზა გა­იჭ­რა და სა­მუ­შა­ო­ე­ბი და­იწყო ტრე­კინ­გის ტუ­რის­ტულ მარ­შ­რუტ­ზე, რო­მე­ლიც სა­დი­სა და მე­ზო­ბე­ლი სოფ­ლე­ბის ტრე­კინ­გის ზო­ნას­თან და­მა­კავ­ში­რე­ბელ ხე­ო­ბა­ში, მდი­ნა­რის ზე­და შე­ნა­კა­დებს გა­ივ­ლის.

მა­უ­ლი და კუ­ლუნ­გის სხვა უხუ­ცე­სე­ბი კატ­მან­დუს „ნეპალად” მო­იხ­სე­ნი­ე­ბენ – თითქოს, თავად სხვაგან ცხოვრობენ. მათ ცნო­ბი­ე­რე­ბა­ში დე­და­ქა­ლა­ქი უცხო ქვე­ყა­ნა­ა, მა­თი პა­წა­წი­ნა სამ­კ­ვიდ­რებ­ლის შო­რე­უ­ლი მე­ზო­ბე­ლი. თუმ­ცა, გა­რე­მო იმ­დე­ნად სწრა­ფად იც­ვ­ლე­ბა, რომ საზღ­ვ­რე­ბი და ამ უძ­ვე­ლე­სი თე­მის იდუ­მა­ლე­ბაც თან­და­თან ქრე­ბა. 

თა­ვის მოძ­ვე­ლე­ბულ, ერ­თო­თა­ხი­ან სახ­ლ­ში მა­უ­ლი ცეცხ­ლის ორ­მოს­თან ზის. ტა­ლა­ხით ნა­შე­ნი კედ­ლე­ბი, გე­გო­ნე­ბა, წუ­თი წუთ­ზე ჩა­მო­იქ­ცე­ვა. ზღურ­ბ­ლი­დან თუ­ნუ­ქის ღია ცის­ფე­რი სა­ხუ­რა­ვე­ბით გა­და­ხუ­რუ­ლი სახ­ლე­ბი მო­ჩანს, ღა­რი­ბი მა­უ­ლის სახ­ლი კი ჩა­ლი­თაა და­ხუ­რუ­ლი. შე­საძ­ლო­ა, ის ერ­თა­დერ­თია მო­ნა­დი­რე­თა იმ მცი­რე ჯგუ­ფი­დან, რო­მელ­საც შიშ­ვე­ლი ხე­ლე­ბით შე­უძ­ლია კლდი­დან სკის მოგ­ლე­ჯა. თუმ­ცა ჩანს, ამ დიდ პა­ტივს მა­ინ­ც­და­მა­ინც დი­დი შე­მო­სა­ვა­ლი არ მო­აქვს. 

მა­უ­ლის ამ საქ­მის დაწყე­ბა 42 წლის წინ ნა­ნახ­მა სიზ­მარ­მა გა­და­აწყ­ვე­ტი­ნა. ეს მოხ­და მა­შინ, რო­ცა 15 წლის ასაკ­ში, პირ­ვე­ლად გაჰ­ყ­ვა თაფ­ლ­ზე მო­ნა­დი­რე მა­მას დამ­ხ­მა­რედ. 

„ორი ლა­მა­ზი ქა­ლი და­ვი­ნა­ხე, – მიყ­ვე­ბა სიზ­მარს, – უეც­რად კლდე­ზე აბ­ლა­ბუ­და­ში გა­ვე­ბი. მთე­ლი ძა­ლით ვცდი­ლობ­დი გა­თა­ვი­სუფ­ლე­ბას. მო­უ­ლოდ­ნე­ლად, ჩემ ზე­ვით დი­დი თეთ­რი მა­ი­მუ­ნი და­ვი­ნა­ხე, რო­მელ­მაც კუ­დი ჩა­მო­უშ­ვა. ქა­ლე­ბი კი და­მეხ­მარ­ნენ, მას მოვ­ჭი­დე­ბო­დი. მა­ი­მუნ­მა მაღ­ლა ამ­წია და მეც გა­ვი­ქე­ცი”. 

უხუ­ცე­სებ­მა და მა­მა­მაც უთხ­რეს, რომ ეს მა­ი­მუ­ნი რან­გ­კე­მი იყო – ფუტ­კ­რე­ბი­სა და მა­ი­მუ­ნე­ბის მცვე­ლი სუ­ლი, ზოგ­ჯერ მრის­ხა­ნე ენერ­გი­ა, რო­მე­ლიც ისეთ სა­ხი­ფა­თო ად­გი­ლებ­ში ბი­ნად­რობ­და, სა­დაც ცო­ტა თუ გა­ბე­დავ­და შეს­ვ­ლას. არ­წ­მუ­ნებ­დ­ნენ, რომ კლდე­ებ­ზე მუ­დამ უსაფ­რ­თხოდ ივ­ლი­და, რომ სუ­ლი არ დას­ჯი­და მა­სა და მის ოჯახს ძვირ­ფა­სი თაფ­ლის და­უფ­ლე­ბის­თ­ვის. სწო­რედ იმ დღი­დან, მა­უ­ლიმ თაფ­ლ­ზე მო­ნა­დი­რის სა­პა­ტიო და მძი­მე უღე­ლი და­იდ­გა მხრებ­ზე; მას შემ­დეგ ათ­წ­ლე­უ­ლე­ბი­ა, სი­ცოცხ­ლის რის­კის ფა­სად, ყო­ველ გა­ზაფხულ­სა და შე­მოდ­გო­მა­ზე ტკბი­ლი, გო­ნე­ბის ამ­მ­ღ­ვ­რე­ვი ნივ­თი­ე­რე­ბის შე­საგ­რო­ვებ­ლად ისიც იმა­ვე კლდე­ებ­ზე ადის, რომ­ლებ­ზეც ად­რე მა­მა­მი­სი დაძ­ვ­რე­ბო­და. 

მა­უ­ლი ბამ­ბუ­კის ჩი­რაღ­დ­ნის შუქ­ზე და­ი­ბა­და სო­ფელ ჩჰეს­კამ­ში, ხე­ო­ბის გა­დაღ­მა. სო­ფელ­ში სკო­ლა არ იყო. მი­სი საკ­ლა­სო ოთა­ხი კი გახ­ლ­დათ ცი­ცა­ბო ფერ­დო­ბის ტე­რა­სე­ბი, სა­დაც ის თა­ვის ყრმო­ბას ატა­რებ­და თიბ­ვა­სა და სა­მე­ურ­ნეო საქ­მი­ა­ნო­ბა­ში. სი­ღა­რი­ბე და იზო­ლა­ცია ბევ­რი კუ­ლუნ­გე­ლის ნა­ად­რე­ვი სიკ­ვ­დი­ლის მი­ზე­ზი ხდე­ბა. მა­უ­ლის ოთხი ძმი­დან, ორი და­ე­ღუ­პა; ის სამ­ჯერ და­ქორ­წინ­და და დაქ­ვ­რივ­და, მას შემ­დეგ მარ­ტოა და ოთხ ქა­ლიშ­ვილს, ორ ვაჟს, ხუთ შვი­ლიშ­ვილ­სა და კი­დევ რამ­დე­ნი­მე ნა­თე­სავს უვ­ლის. ისი­ნი წამ­და­უ­წუმ შერ­ბი­ან და გა­მორ­ბი­ან მი­სი ქო­ხი­დან. 

ცეცხ­ლის ორ­მოს­თან ვსხედ­ვართ. მა­უ­ლი უხე­ში შა­ლის ქურ­თუ­კის ჯი­ბი­დან იღებს შინ მოყ­ვა­ნი­ლი თამ­ბა­ქოს მწიკვს და მარ­ჯ­ვედ ახ­ვევს ხმელ ფუ­ჩეჩ­ში, მოკ­ლე სი­გა­რეტს ნაკ­ვერ­ჩხალ­ზე უკი­დებს და ეწე­ვა. ამ წუ­თებ­ში მა­უ­ლის ამ­ღ­ვ­რე­ულ, ჩა­სის­ხ­ლი­ა­ნე­ბულ თვა­ლებ­ში ნა­ტან­ჯი ადა­მი­ა­ნის სუ­ლი მჟღავ­ნ­დე­ბა. „დავიღალე, აღარ მინ­და, – ამ­ბობს ის, – მხო­ლოდ იმი­ტომ გან­ვაგ­რ­ძობ ამ საქ­მეს, რომ ღა­რი­ბი ვარ. ისიც ვი­ცი, რომ ჩემ გარ­და ვე­რა­ვინ შეძ­ლებს ამას”. 

მა­უ­ლის ერ­თი ძმის­შ­ვი­ლი კატ­მან­დუს სკო­ლა­ში­ა, მე­ო­რე ბნე­ლი ოთა­ხის კუთხე­ში მიდ­გ­მულ ერ­თა­დერთ ავეჯ­ზე, ხის სკივ­რ­ზე ზის. მო­დუ­რი ვარ­ცხ­ნი­ლო­ბა აქვს – ვიწ­რო ჯინ­სის შარ­ვალ­სა და შავ მა­ი­სურ­ში გა­მოწყო­ბილ ამ ახალ­გაზ­რ­დას ბი­ძის საქ­მის გაგ­რ­ძე­ლე­ბა არ აინ­ტე­რე­სებს.

სა­კუ­თარ ვა­ჟებს თა­ვად მა­უ­ლი უკ­რ­ძა­ლავს თაფ­ლის მო­პო­ვე­ბას. „ადამიანი, რო­მე­ლიც კლდე­ებ­ზე მიძ­ვ­რე­ბა, იდი­ო­ტი­ა, – ამ­ბობს ის, – ჩე­მი შვი­ლე­ბი სკო­ლა­ში და­დი­ან და არ მო­უ­წევთ ამ საქ­მის კე­თე­ბა”. 

თაფ­ლ­ზე მო­ნა­დი­რე­ო­ბის სა­უ­კე­თე­სო კან­დი­და­ტია მი­სი დამ­ხ­მა­რე ას­დ­ჰა­ნი, 40 წლის ჯან­-­ღო­ნით სავ­სე თე­მის მე­თა­უ­რი. ის მა­უ­ლის­თან ერ­თად 15 წე­ლია კლდე­ებ­ზე შრო­მობს, მაგ­რამ ამ დრო­ის გან­მავ­ლო­ბა­ში ას­დ­ჰანს არც ის გან­სა­კუთ­რე­ბუ­ლი სიზ­მა­რი უნა­ხავს, არც მთა­ვა­რი მო­ნა­დი­რე გამ­ხ­და­რა და, კუ­ლუნ­გუ­რი ტრა­დი­ცი­ის თა­ნახ­მად, არც ძვირ­ფას ფი­ჭას შეჰ­ხე­ბია კლდი­დან აღე­ბამ­დე. 

„ძალიან მინ­დო­და, მეც დამ­სიზ­მ­რე­ბო­და, – ამ­ბობს ას­დ­ჰა­ნი, – მაგ­რამ ასე არ მოხ­და. არ ვი­ცი, რა­ტომ. რა თქმა უნ­და, შე­მიძ­ლია თაფ­ლის შეგ­რო­ვე­ბა, მაგ­რამ ვინც ამის გა­კე­თე­ბა სიზ­მ­რის გა­რე­შე სცა­და, ყვე­ლას უბე­დუ­რე­ბა და­ატყ­და თავს; და­ე­ღუ­პათ მა­მე­ბი, შვი­ლე­ბი, და­ენ­გ­რათ სახ­ლე­ბი და გა­უ­ნად­გურ­დათ მო­სა­ვა­ლი. მეც ამის მე­ში­ნი­ა”. 

გან­თი­ა­დი­სას, რო­გორც ამას ადა­თი მო­ითხოვს თაფ­ლის მო­სავ­ლის აღე­ბი­სას, ჯუნ­გ­ლებ­ში ერთ პა­ტა­რა მდე­ლომ­დე მივ­ყ­ვე­ბით შა­მანს. აქე­დან კარ­გად მო­ჩანს თაფ­ლის კლდე­ე­ბი. სულ ათ­ნი ვართ, ჩვენ­თან ერ­თა­დაა მა­უ­ლიც თა­ვი­სი ჯგუ­ფით. შა­მა­ნი მდე­ლო­ზე და­დის, ბამ­ბუ­კის ჯო­ხებს მი­წა­ში ასობს და გრძე­ლი ბაწ­რით ტე­რი­ტო­რი­ას ღო­ბავს. შემ­დეგ ბა­წარ­ზე საკ­ვებ პრო­დუქ­ტებს კი­დებს. შა­მა­ნის რჩე­ვით, რი­ტუ­ა­ლის მიმ­დი­ნა­რე­ო­ბი­სას ამ წმინ­და ად­გილ­ში უნ­და დავ­რ­ჩეთ, ასეა სა­ჭი­რო ჩვე­ნი­ვე უსაფ­რ­თხო­ე­ბის­თ­ვის. 

ერთ კუთხე­ში შა­მა­ნი ბა­ნა­ნის ფოთ­ლე­ბი­სა­გან ორ სა­კურ­თხე­ველს აგებს. ერ­თი რან­გ­კე­მი­სა­ა, მე­ო­რე კი მი­სი მე­გო­ბა­რი ტყის სუ­ლის – ბა­ნეს­კან­დის­თ­ვი­საა გან­კუთ­ვ­ნი­ლი. სა­კურ­თხე­ველ­ზე ხმე­ლი ცერ­ც­ვის, სი­მინ­დი­სა და ბრინ­ჯის მარ­ც­ვ­ლე­ბი ყრი­ა. რან­გ­კე­მის ულუ­ფა­ში ერ­თი ბოთ­ლი ვის­კი, წი­თე­ლი „ჯონი უოკე­რიც” შე­დის. 

რი­ტუ­ა­ლი იწყე­ბა. პა­ტა­რა წრეს ვავ­სებთ ჩვენ, სა­კურ­თხევ­ლე­ბი და ბამ­ბუ­კის ორი კა­ლა­თი, მოკ­რი­ა­ხე ქათ­მე­ბით. მა­უ­ლი თავ­დახ­რი­ლი იყ­რის მუხლს სა­კურ­თხევ­ლე­ბის წინ და ხე­ლებს ბარ­ძა­ყებ­ზე იწყობს. შა­მა­ნი მა­უ­ლის ჭინ­ჭ­რის ჟი­ლე­ტით მო­სავს და წელ­ზე ფე­რად ქა­მარს ახ­ვევს. შემ­დეგ ჩვენ შო­რის ცეკ­ვავს, თან ღი­ღი­ნებს. ცა­ლი ხე­ლით ბამ­ბუ­კის კვერ­თხი უჭი­რავს, მე­ო­რე­თი – წყლით სავ­სე გოგ­რა; კვერთხს გოგ­რა­ში ყოფს და თავ­ზე წყალს გვას­ხუ­რებს. 

მო­უ­ლოდ­ნე­ლად შა­მა­ნი ხელს სტა­ცებს ქა­თამს და და­ნის ერ­თი მოძ­რა­ო­ბით თავს აც­ლის. ყვე­ლა სის­ხ­ლის შხე­ფე­ბით ვი­წუ­წე­ბით. შა­მა­ნი მო­წი­წე­ბით დებს ქათ­მის თავს რან­გ­კე­მის სა­კურ­თხე­ველ­ზე, მცი­რე­ო­დენ სისხლს კი მა­უ­ლის უს­ვამს შუბ­ლ­ზე. უთა­ვო ქა­თა­მი ჩვენს ფე­ხებ­თან ფარ­თხა­ლებს. „არ გახ­ვი­დეთ შე­მო­ღო­ბი­ლი ად­გი­ლი­დან!” – გვიბ­რ­ძა­ნებს შა­მა­ნი. 

თით­ქოს უბ­რ­ძა­ნე­სო, სა­კურ­თხე­ველ­ზე რამ­დე­ნი­მე ფუტ­კა­რი ეშ­ვე­ბა. აუხ­ს­ნე­ლი მი­ზე­ზით, ვი­დე­ო­კა­მე­რა, რომ­ლი­თაც ჩვე­ნი დო­კუ­მენ­ტა­ლის­ტე­ბი რი­ტუ­ალს იღე­ბენ, ითი­შე­ბა და აღარ ირ­თ­ვე­ბა. 

შა­მა­ნი ჰა­ერ­ში რა­ღაც უხი­ლავს იჭერს, მუშ­ტი პირ­თან მი­აქვს და ბუტ­ბუ­ტებს. შემ­დეგ შლის და უხი­ლავ სა­განს ისევ უკან, ჯუნ­გ­ლებ­ში უშ­ვებს. 

რი­ტუ­ა­ლი მთავ­რ­დე­ბა. რო­გორც კი შე­მო­ღო­ბი­ლი ად­გი­ლი­დან გა­მოვ­დი­ვართ, ვი­დე­ო­კა­მე­რა ისევ ირ­თ­ვე­ბა. შა­მა­ნი ქვა­ზე ჯდე­ბა მა­უ­ლის გვერ­დით და ვის­კის ბოთლს ხსნის. ერ­თი კა­ცი ქა­თამს პუ­ტავს. 

სა­დი­ში ვბრუნ­დე­ბით. ჯან­გი კუ­ლუნ­გი სახ­ლ­ში მე­პა­ტი­ჟე­ბა, სურს, რომ ასო­ბით გრძე­ლი და თხე­ლი ბამ­ბუ­კის ჯოხისგან დაწ­ნუ­ლი, 90 მ-იანი ახა­ლი კი­ბე მაჩ­ვე­ნოს. ამ კი­ბეს ის და მა­უ­ლის დამ­ხ­მა­რე­ე­ბი ორი კვი­რის გან­მავ­ლო­ბა­ში ამ­ზა­დებ­დ­ნენ. ჯან­გის იარა­ღე­ბი აქვს მი­ბა­რე­ბუ­ლი და უკ­ვე 18 წე­ლია თაფ­ლის შეგ­რო­ვე­ბის საქ­მე­შია ჩაბ­მუ­ლი. მსუ­ქა­ნი ჯან­გი, ღი­პი­თა და კო­ტი­ტა თი­თე­ბით, ყვე­ლას­გან გა­მო­ირ­ჩე­ვა. ჩვე­უ­ლებ­რივ, თაფ­ლ­ზე მო­ნა­დი­რე თხე­ლი აღ­ნა­გო­ბის ღო­ნი­ე­რი მა­მა­კა­ცი­ა. 

ჯან­გი კი საქ­მოს­ნად არის და­ბა­დე­ბუ­ლი; კარ­გად ახერ­ხებს ად­გი­ლობ­რი­ვი სატყეო კო­მი­ტე­ტე­ბი­დან თაფ­ლის მო­პო­ვე­ბის ნე­ბარ­თ­ვე­ბის აღე­ბას, ამ­ყა­რებს კონ­ტაქ­ტებს თაფ­ლი­სა და ცვი­ლის კატ­მან­დუს „შორეულ” ბაზ­რებ­თან და უფ­რო შორ­საც. ბევ­რი თა­ნა­სოფ­ლე­ლის­გან გან­ს­ხ­ვა­ვე­ბით, ჯან­გიმ იცის კითხ­ვა და სა­კუ­თარ ბუ­ღალ­ტე­რი­ა­საც აწარ­მო­ებს. ის ხელ­ფასს უხ­დის 8 თაფ­ლ­ზე მო­ნა­დი­რეს (ყველა მი­სი ახ­ლო ნა­თე­სა­ვი­ა), მა­თი მო­ვა­ლე­ო­ბი­სა და გა­მოც­დი­ლე­ბის მი­ხედ­ვით. ყვე­ლა­ზე მეტს მა­უ­ლი გა­მო­ი­მუ­შა­ვებს – და­ახ­ლო­ე­ბით 100 დო­ლარს სა­ხი­ფა­თო სამ­დღი­ან სა­მუ­შა­ო­ში, წე­ლი­წად­ში ორ­ჯერ. სა­დი­ში არა­ვინ იცის, რამ­დენს შო­უ­ლობს ჯან­გი თაფ­ლის მო­სავ­ლი­დან. ალ­ბათ, არც მე გა­მიმ­ხელს, თუმ­ცა ცნო­ბი­ლი­ა, რომ ამ კაცს სახ­ლი აქვს კატ­მან­დუ­ში. 

მრა­ვა­ლი წლის გან­მავ­ლო­ბა­ში, ჰა­ლუ­ცი­ნო­გე­ნუ­რი თაფ­ლით ვაჭ­რო­ბა ერ­თი კატ­მან­დუ­ე­ლი ვაჭ­რის ხელ­ში იყო, რო­მელ­საც მუდ­მი­ვი მყიდ­ვე­ლი ჰყავ­და სამ­ხ­რეთ კო­რე­ა­ში. ზოგ კო­რე­ელს სჯე­რო­და, რომ ეს თაფ­ლი სექ­სუ­ა­ლურ აქ­ტი­ვო­ბას აუმ­ჯო­ბე­სებ­და. „დიდხანს ფასს თავად ვაწესებდით, – ამ­ბობს ჯან­გი, – მე­რე კი ვი­ღა­ცამ კო­რე­ა­ში ძა­ლი­ან ბევ­რი შე­ჭა­მა და მოკ­ვ­და”. ეს ამ­ბა­ვი მხო­ლოდ ჭო­რი­ა, თუმ­ცა კო­რე­უ­ლი ბა­ზა­რი შე­ი­წი­რა და მკვეთ­რად და­აგ­დო თაფ­ლის ფა­სიც. თაფ­ლი ფრთხი­ლად უნ­და მი­ირ­თ­ვა, ზედ­მე­ტი რომ არ მო­გი­ვი­დე­სო, ამ­ბობს ჯან­გი. სწო­რი დო­ზა 2-3 ჩა­ის კოვ­ზი­ა. და­ახ­ლო­ე­ბით ერ­თი სა­ა­თის შემ­დეგ, დე­ფე­კა­ცი­ის, მო­შარ­დ­ვი­სა და ღე­ბი­ნე­ბის სა­ში­ნე­ლი მოთხოვ­ნი­ლე­ბა გიპყ­რობთ. ჯან­გის თქმით, „გაწმენდის შემ­დეგ სი­ნათ­ლე­სა და სიბ­ნე­ლეს შო­რის მერ­ყე­ობთ. ჯერ ხე­დავთ, მე­რე – ვე­ღარ. თა­ვი ფუტ­კ­რის სკა­სა­ვით გიბ­ზუ­ით და ხმა ჩა­გეს­მით. ვერ ინ­ძ­რე­ვით, თუმ­ცა საღ გო­ნე­ბა­ზე ხართ. დამ­ბ­ლა და­ახ­ლო­ე­ბით ერ­თი დღე გრძელ­დე­ბა”. 

„მოგცემ მცი­რე­ო­დენ თაფლს და თა­ვად გა­მოს­ცა­დე”, – მთა­ვა­ზობს ჯან­გი. 

თაფ­ლ­ზე მო­ნა­დი­რე­ე­ბი გრძელ ხის მა­გი­დას უს­ხ­დე­ბი­ან; კა­მა­თო­ბენ, წა­ვიდ­ნენ თუ არა დი­ლით თაფ­ლ­ზე სა­ნა­დი­როდ. სეტყ­ვა თუ­ნუ­ქის სა­ხუ­რავს ეცე­მა. რაქ­სით სავ­სე ძვე­ლი დო­ქი (ფეტვით დამ­ზა­დე­ბუ­ლი ალ­კო­ჰო­ლუ­რი სას­მე­ლი, რო­მელ­საც იაპო­ნუ­რი სა­კეს მსგავ­სი გე­მო აქვს) ხე­ლი­დან ხელ­ში გა­და­დის. 

დი­ლით ჯერ კი­დევ წვიმს. ღა­მის წარ­ღ­ვ­ნის შემ­დეგ, მდი­ნა­რის გა­დაღ­მა მეწყე­რი ჩა­მოწ­ვა. ხან­და­ხან ნის­ლის თხელ მო­ნაკ­ვე­თებ­ში ვხე­დავთ, რო­გორ მი­ე­ქა­ნე­ბა ფერ­დო­ბებს მოწყ­ვე­ტი­ლი ვე­ე­ბერ­თე­ლა ლო­დე­ბი მდი­ნა­რი­სა­კენ. თაფ­ლ­ზე მო­ნა­დი­რე­ე­ბი კვლავ იკ­რი­ბე­ბი­ან. ასეთ ამინ­დ­ში ცი­ცა­ბო ბა­ლა­ხო­ვან ფერ­დო­ბებ­სა და ხავ­ს­მო­კი­დე­ბულ თაფ­ლის კლდეს­თან მი­ახ­ლო­ე­ბა თვით­მ­კ­ვ­ლე­ლო­ბის ტოლ­ფა­სი­ა. ეს, ალ­ბათ, რან­გ­კე­მის ნი­შა­ნი­ა. მო­ნა­დი­რე­ებს ისევ გა­მო­აქვთ რაქ­სის დო­ქი და წი­ნა ღა­მით შეწყ­ვე­ტილ სა­უ­ბარს გა­ნაგ­რ­ძო­ბენ. დი­ლის 7 სა­ა­თი­ა. 

სულ რამ­დე­ნი­მე სა­ათ­ში მა­უ­ლი შე­უძ­ლე­ბელს აკე­თებს, კლდე­ზე წვი­მის დროს ადის. მის ირ­გ­ვ­ლივ გა­ა­ვე­ბუ­ლი დი­დი ფუტ­კ­რე­ბი ირე­ვი­ან და სა­ხე­ზე კბე­ნენ. 

სულ ერ­თი­ა, რა აძ­ლი­ე­რებს, სა­კუ­თა­რი სი­მარ­ჯ­ვე თუ რან­გ­კე­მის კე­თილ­გან­წყო­ბა – ფაქ­ტი­ა, ფუტ­კ­რე­ბის სქე­ლი ღრუბ­ლით სა­ხე­და­ფა­რუ­ლი მა­უ­ლი მედ­გ­რად მი­იკ­ვ­ლევს გზას სკის­კენ; ფრთხი­ლად ათავ­სებს მხრჩო­ლავ ბა­ლა­ხის კო­ნას პა­წა­წი­ნა შვე­რილ­ზე და შიშ­ვე­ლი ხე­ლით ერე­კე­ბა ფუტ­კ­რებს სკი­დან. ნა­ყა­რი ვარ­დე­ბა, რო­გორც ერ­თი მთლი­ა­ნი არ­სე­ბა და კბე­ნი­ა, ტალ­ღო­ვან ნის­ლად იქ­ცე­ვა. 

მა­უ­ლი ხის ორ პა­ლოს ფი­ჭა­ში ყოფს და დამ­ხ­მა­რე­ე­ბის ჩა­მოშ­ვე­ბულ ბამ­ბუ­კის წვრილ თოკ­ზე აფიქ­სი­რებს, მე­რე წაწ­ვე­ტე­ბულ ჭოკს ასობს ფი­ჭა­ში და კლდი­დან მის ჩა­მო­ხერ­ხ­ვას იწყებს. 

რამ­დე­ნი­მე წუთ­ში სკა გა­თა­ვი­სუფ­ლე­ბუ­ლი­ა, თოკ­ზე მოს­რი­ა­ლებს და ოდ­ნავ უქ­ცევს გვერდს მა­უ­ლის. 

ერ­თი ვა­ჟი კლდის ძირ­ში, პა­ტა­რა მდი­ნა­რეს­თან ელო­დე­ბა მა­მას, სო­ფელ­ში თაფ­ლის, ცვი­ლი­სა და იარა­ღე­ბის წა­ღე­ბა­ში რომ და­ეხ­მა­როს. გა­წუ­წუ­ლი და გა­სა­ვა­თე­ბუ­ლი თაფ­ლ­ზე მო­ნა­დი­რე­ე­ბიც ჩნდე­ბი­ან ნის­ლ­ში. რო­დე­საც ას­დ­ჰა­ნი მა­უ­ლის სა­ხი­დან ფრთხი­ლად აძ­რობს რამ­დე­ნი­მე ჩარ­ჩე­ნილ ნეს­ტარს, მი­სი შვი­ლი ტე­ლე­ფო­ნით ფო­ტოს ფო­ტო­ზე იღებს. ალ­ბათ, ამ ფო­ტო­ებს Facebook-ის სა­კუ­თარ გვერ­დ­ზეც გა­მო­აქ­ვეყ­ნებს. 

ნეპალის სხვა სოფლების მსგავსად, მობილური ტელეფონი აქაც იჭერს სიგნალს.. გან­­სხ­ვა­ვე­ბუ­ლი რე­ა­ლო­ბის ამ პორ­ტა­ლებ­მა (რომლებიც ძა­ლი­ან შორ­საა იმ მინ­დ­ვ­რე­ბი­დან, სა­დაც მა­თი მშობ­ლე­ბი წელს იწყ­ვე­ტენ) მათ „იმ” სამ­ყა­როს ხილ­ვი­სა და „იქ” ხელ­ფა­სის გა­მო­მუ­შა­ვე­ბის სურ­ვი­ლი გაუჩინა. 

„ახლა ბავ­შ­ვე­ბი არ აფა­სე­ბენ ტრა­დი­ცი­ას, – ამ­ბობს მა­უ­ლი, – თუ ასე გაგ­რ­ძელ­და, ჩვე­ნი კულ­ტუ­რა გაქ­რე­ბა”. უხუ­ცე­სე­ბის აზ­რით, სწო­რედ ამი­ტომ, აღა­რა­ვის უნა­ხავს სიზ­მა­რი და თუ ნა­ხა, არ გა­ამ­ხი­ლა. 

თაფ­ლი და ცვი­ლი უკ­ვე გა­ნა­წი­ლე­ბუ­ლი­ა. რაქ­სის დო­ქი ისევ ხე­ლი­დან ხელ­ში გა­და­დის. არა­ვინ ლა­პა­რა­კობს იმა­ზე, რა­ზეც ფიქ­რობს: იქ­ნებ, ჩვენ მა­უ­ლის უკა­ნას­კ­ნე­ლი ნა­დი­რო­ბის, ეპო­ქის და­სას­რუ­ლის მომ­ს­წ­რე­ნი გავ­ხ­დით?! 

მა­უ­ლის ტუ­ჩებ­თან მი­აქვს დო­ქი და ხარ­ბად სვამს. ერ­თხე­ლაც გა­ხე­დავს კლდეს, მხარ­ზე ბამ­ბუ­კის ჭოკს იგ­დებს და მდუ­მა­რედ მი­უყ­ვე­ბა ში­ნის­კენ მი­მა­ვალ გზას. და­ნარ­ჩე­ნი თაფ­ლ­ზე მო­ნა­დი­რე­ე­ბი კი, რო­გორც დე­და ფუტ­კარს მი­დევ­ნე­ბუ­ლი მუ­შა ფუტ­კ­რე­ბი, ერ­თ­მა­ნე­თის მი­ყო­ლე­ბით მიჰ­ყ­ვე­ბი­ან უკან.