ფოტოგრაფმა ინგო არნდტმა ჭიანჭველების უზარმაზარი ბუდე პირველად თითქმის 50 წლის წინ, ბავშვობისას ნახა, როდესაც გერმანიაში, სახლთან ახლოს, მამასთან ერთად, ტყეს ათვალიერებდა. ფრინველებზე დაკვირვებისას მათ უღრან ტყეში 1,5 მეტრი სიმაღლის, სტალაგმიტივით აზიდული ბორცვი შენიშნეს, რომელიც ნაძვის წიწვების სქელი ფენით და უამრავი პაწაწინა წითური ტყის ჭიანჭველათი იყო დაფარული.

არნდტმა მისი უფრო ახლოდან ნახვა მოინდომა, მაგრამ მეტისმეტად სპეციფიკური სუნის გამო გადაიფიქრა. მძიმე და მძაფრი ჰაერი ნესტოებს ძმარივით უწვავდა. „ეს სუნი არასოდეს დამავიწყდება“, – ამბობს იგი.

ზრდასრულ ასაკში არნდტმა თავისი კარიერის უმეტესი ნაწილი ცხოველების გადაღებას მიუძღვნა – აღბეჭდავდა პუმებს პატაგონიაში თუ კენგურუებს ავსტრალიაში. რამდენიმე წლის წინ, მეუღლესთან ერთად, გერმანიის ერთ სოფელში გადავიდა საცხოვრებლად. ფიჭვის ტყეებში სიარულმა მას კვლავ გაუღვივა ინტერესი ჭიანჭველას აღმართული ბორცვებისა და მინიატიურულ ინჟინერთა არმიების მიმართ. როგორ შეძლეს ნახევარ სანტიმეტრამდე სიგრძის მწერებმა ასეთი უზარმაზარი კონსტრუქციების აგება? და რატომ გამოსცემენ ასეთ მძაფრ სუნს?

ამ კითხვებზე პასუხის გასაცემად არნდტს ახლა უკვე ინსტრუმენტებიც ჰქონდა და გამოცდილებაც. მაღალი გარჩევადობის კამერით და მაკროობიექტივებით აღჭურვილმა, ჭიანჭველას ბუდეების გადაღება და ფოტოების მკვლევრებისთვის გაზიარება დაიწყო. აღმოჩნდა, რომ ბუდეების მშენებლები მართლაც გამორჩეულები არიან: წითური ტყის ჭიანჭველა, სამეცნიერო კლასიფიკაციით, Formica-ს გვარში შემავალი ჯგუფი, ერთ-ერთი უპატარავესია ე. წ. საკვანძო სახეობებს შორის.

კონსერვაციონისტები ყურადღებით აკვირდებიან ისეთ საკვანძო სახეობებს, როგორებიც არიან სპილო ან ზვიგენი, რადგან მათი ქცევა ეკოსისტემის მრავალ ასპექტზე ახდენს გავლენას და თუ ისინი გადაშენდებიან, ეკოსისტემას ძალიან გაუჭირდება ადაპტირება. წითური ტყის ჭიანჭველები, როგორც წესი, ევრაზიის ზომიერი სარტყლის ტყეებსა და ტაიგაში გვხვდებიან. თუმცა, ბოლო ათწლეულებში მათი უამრავი ბუდე გაქრა, რადგან ტყის მასივები მცირდება ჩეხის, ურბანიზაციის, ტყის ხანძრებისა და, ასევე, კლიმატის ცვლილებით გახშირებული გვალვისა თუ მაღალი ტემპერატურის მიზეზით. შედეგად, რამდენიმე ქვეყანამ, რომელთა ფარგლებშიც ამ არსებების არეალია მოქცეული, მათ შორის გერმანიამ, ჭიანჭველები კანონით დაცულ სახეობად გამოაცხადა.

დღეს არნდტის ფოტოგრაფიულმა მისიამ ახალი მნიშვნელობა შეიძინა. მის მიერ უკანასკნელი ორი წლის განმავლობაში გადაღებული ფოტოები წარმოაჩენს ამ არსებების გასაოცარ უნარს, დაამყარონ მრავალი სიმბიოზური ურთიერთობა მცენარეთა და ცხოველთა სხვადასხვა სახეობასთან. ფოტოგადაღების პროცესში არნდტმა მწერების ფარული სამყაროს საოცრებები გამოავლინა.

მასიური ბუდეები შედგება ორი ნაწილისგან – მიწისზედა და მიწისქვეშა. მათ ასაგებად წითური ტყის ჭიანჭველები, ერთი მხრივ, თხრიან მიწას, მეორე მხრივ კი აგროვებენ წიწვებს, ფოთლებს, ხის ქერქსა და წვრილ ტოტებს. სიმაღლეში ზრდასთან ერთად, ყოველ ბორცვს ემატება ახალი შესასვლელები და დერეფნები, რომლებიც 30 000-დან 16 მილიონამდე მწერს იტევს. ჭიანჭველას სახეობებს შორის, წითური ტყის ჭიანჭველები ყველაზე დიდ მიწისზედა ბუდეებს აშენებენ მსოფლიოში.

ამ იდუმალი საზოგადოების შესახებ მეტის გასაგებად, არნდტმა დახმარებისთვის ფრანკფურტის ზენკენბერგის ბუნებისმეტყველების მუზეუმის კვლევითი ინსტიტუტის თანამშრომელს, ენტომოლოგ ბერნჰარდ ზაიფერტს და ვიურცბურგის იულიუს-მაქსიმილიანის უნივერსიტეტის საპატიო პროფესორს, ზოოლოგ იურგენ ტაუცს მიმართა. მკვლევრებმა მოახერხეს აეხსნათ, რა საოცარი გზებით წარმართავდნენ ეს ჭიანჭველები ტყის ცხოვრებას, რომელიც არნდტის ფოტოებზე იყო ასახული.

მაგალითად, ჭიანჭველები მუცლის უკანა ნაწილში არსებულ საშხამე ჯირკვალში გამოიმუშავებენ ჭიანჭველმჟავას. ბუდის აშენებისას მწერები აგროვებენ ანტიმიკრობული თვისებების მქონე ხის ფისს და ასხურებენ მას თავის მჟავას, რომელსაც ასევე ანტიმიკრობული თვისებები აქვს. შედეგად მიიღება უფრო ძლიერი ნივთიერება. მას ჭიანჭველები მთელ კონსტრუქციაში ანაწილებენ ბაქტერიულ და სოკოვან პათოგენებთან საბრძოლველად.

ჭიანჭველმჟავა ამ სახეობის მიერ მავნებლების კონტროლსაც აძლიერებს. ეს სითხე შეიძლება გამოიყენონ სხვა მწერების დასახოცად, როგორიცაა ქერქიჭამია ხოჭო – ნაძვნარის ერთ-ერთი ყველაზე გამანადგურებელი მავნებელი. საბრძოლო ტაქტიკა, როგორც ზაიფერტი განმარტავს, არის „კბენა და ჭრილობაში ჭიანჭველმჟავას შესხურება“. ხოჭოების რაოდენობის შემცირება, რომლებიც ასუსტებენ და ანადგურებენ ხეებს, აუმჯობესებს მათში მობინადრე ბუგრების პირობებს. ჭიანჭველები ბუგრებს „წველიან“ ცვარტკბილის გამოყოფის მიზნით, რაც მათი მთავარი საკვები წყარო ხდება.

ფოტოხაფანგების გამოყენებით არნდტმა უფრო დიდი ზომის ცხოველებიც დააფიქსირა, რომლებიც შხამის შესაფრქვევად რიგში დგებოდნენ. ერთ-ერთ გამოსახულებაზე ჩანს, როგორ ეშვება ჩხიკვი ჭიანჭველების ბუდეზე და მშვიდად შლის კუდს, რათა ჭიანჭველებმა მასზე აძრომა და თავდასხმა შეძლონ. „ჭიანჭველები ჩხიკვებს შხამს ისე ასხურებენ, როგორც მტრებს“, – ამბობს ტაუცი. როგორც ჩანს, ფრინველებს ეს არ ვნებს, მაგრამ შხამი საკმარისად ძლიერია იმისთვის, რომ გაფანტოს ან მოკლას მათ სხეულზე მობინადრე პარაზიტები, როგორებიცაა ტკიპა და ტილი. ფრინველთა მრავალ სახეობას ასეთი ქცევა ჯანმრთელობის შენარჩუნებაში ეხმარება.

• 
  გალერეის გახსნა
• 
  გალერეის გახსნა
• 
  გალერეის გახსნა
• 
  გალერეის გახსნა
• 
  გალერეის გახსნა
• 
  გალერეის გახსნა

მინაწერის გახსნა

გააზიარეთ ფოტო

• 
• 
• 
• 
• 
• 

მინაწერის გახსნა

ზოგიერთმა დაუპატიჟებელმა სტუმარმა, რომლებიც მზად არიან ამ საზოგადოებასთან ერთად ყარდნენ, ბევრი სარგებელი მიიღო. როგორც სოციალური მწერები, ჭიანჭველები ქმნიან კოლონიებს და რთულ საზოგადოებებს, მაგრამ საკუთარ ბუდეებში ასევე მრავალ სხვა სახეობასთან, მათ შორის ტკიპებთან, ობობებთან და ბუზებთან თანაარსებობენ. აღსანიშნია ერთი ეშმაკობა, რომ ზოგიერთი ეს უნებართვოდ შემოჭრილი არსება ზრდის ადრეულ ეტაპებზევე იჟღინთება ჭიანჭველებისთვის ნაცნობი სურნელით.

თუ ფოთლიჭამია ხოჭო კვერცხებს ბუდეზე ან მის მახლობლად დადებს, მუშა ჭიანჭველებმა შეიძლება ეს კვერცხები უნებლიედ ბუდეში შეიტანონ მასალების შეგროვებისას. კვერცხებს, შემდეგ ლარვებს და, ბოლოს, ჭუპრებს, ყველას, ბუდის სუნი აქვს. ამგვარად, ისინი დაცული არიან მასპინძლების მიერ აღმოჩენისგან და თავშესაფარს გადარჩენისთვის იყენებენ. ერთ-ერთ კვლევაში მკვლევრებმა დაადასტურეს, რომ მხოლოდ ერთ ბუდეში საშუალოდ ათზე მეტი სხვადასხვა სახეობა შეიძლება მოიძებნოს.

არნდტის პროექტი ნათელს ჰფენს იმ უცნაურ და საკვირველ გზებს, რომლებითაც ეს ხშირად შეუმჩნეველი არსებები გავლენას ახდენენ თავიანთ გარემოზე. მიუხედავად იმისა, რომ იგი ყველაფერს აკეთებდა, რომ ეს დაცული სახეობა არ შეეწუხებინა, ჭიანჭველებს ზოგჯერ ეს სულაც არ აინტერესებდათ და მას თანამგზავრებივით მიჰყვებოდნენ. „სადილს დავაპირებ და ისინიც გამოჩნდებიან, მერე ჩემს შარვალზე დასეირნობენ, – სიცილით იხსენებს ფოტოგრაფი, – მაგრამ ყოველთვის ვცდილობ, ყველა ბუდეში დავაბრუნო“. ტყეს მათი კოლექტიური ძალა სჭირდება. 

ერიკ ალტი კალიფორნიაში მცხოვრები მწერალი და რედაქტორია, რომელიც კულტურის, ტექნოლოგიების, ისტორიისა და მეცნიერების საკითხებზე სპეციალიზდება.

სრული ვერსია იხილეთ ჟურნალის ბეჭდურ ვერსიაში