უშიშარი მძღოლები  ლაგოსის მამოძრავებელი ძალაა

ნიგერიის ქალაქ ლაგოსის ქსოვილი მრავალფეროვანი კოლაჟივით იშლება კონტინენტურ ნაწილსა და ლაგუნაში მდებარე მის კუნძულებზე ატლანტის ოკეანისპირეთში. მეგაპოლისი 3367 კვადრატულ კილომეტრს ფარავს და უამრავი ლაგოსელი ამ ქაოსურ სივრცეში გადაადგილებისთვის მოტოტაქსის, იმავე „ოკადას“ იყენებს.

მათი თავზეხელაღებული მძღოლები გადაჭედილ ქუჩებში მოხერხებული მოძრაობით და ორმოებისა თუ ფეხით მოსიარულეთა არიდებით ცდილობენ მგზავრი – ზოგჯერ რამდენიმე მგზავრიც – და თავიანთი თავი უვნებლად მიიყვანონ დანიშნულების ადგილამდე.

საზოგადოებრივი ტრანსპორტი გაუმართავია და გზებზე მანევრირება ფეხით მოსიარულეთათვისაც რთულია. ოკადებმა „ის მნიშვნელოვანი პრობლემა გადაჭრეს, რომელიც ხელისუფლებამ წლების განმავლობაში ვერ მოაგვარა“, – ამბობს ფოტოგრაფი და National Geographic-ის მკვლევარი ვიქტორ ადევალე, რომელიც ლაგოსში დაიბადა და გაიზარდა.ზოგიერთი ოკადებს საფრთხედ აღიქვამს. ადგილობრივი თანამდებობის პირების აზრით, საგზაო შემთხვევების სიმრავლე მათ გამოისობითაა და ხშირია მოტოციკლისტების მხრიდან ძარცვა. საგზაო უსაფრთხოების უზრუნველსაყოფად მთავრობამ აკრძალა კომერციული მოტოტაქსები ხიდებზე, მთავარ მაგისტრალებსა და ქალაქის ზოგიერთ ქუჩაზე.

2019 წელს მთავრობამ ავტობუსების რეფორმა განახორციელა და ასობით ახალი ავტობუსი შეიყვანა რეგიონის ათობით მარშრუტზე. ამას მოსახლეობაში ოკადების მოხმარება არ შეუმცირებია და ის ხშირად გამოიყენება მგზავრების გადასაყვანად ისეთ უბნებში, სადაც ავტობუსი არ დადის. „ყველა, ვისაც ხედავთ, აკრძალვის მიუხედავად, დადის მოტოთი, რადგან სხვა არჩევანი არ აქვთ“, – ამბობს ადევალე.

მოტოციკლი მგზავრებისთვის ყველაზე იაფი გადაადგილების საშუალება იყო ყოველთვის – ზოგიერთი მგზავრობა ერთი დოლარის ეკვივალენტზე ნაკლები ჯდება და, ამასთანავე, კარგი შემოსავლის წყაროა იმ მძღოლებისთვისაც, რომლებიც ქალაქის ისეთ ნაწილში ცხოვრობენ, სადაც დასაქმება რთულია. „მე დღესაც ვატარებ მოტოს, რადგან მექანიკოსის საქმიანობით არ მაქვს საკმარისი შემოსავალი“, – ამბობს ოლუვაფემი იპადეოლა, ადევალეს მამის მეგობარი, რომელიც ოკადას უკვე 20 წელია ატარებს და ასე იხდის შვილების განათლების ხარჯებს. მგზავრობის ღირებულებამ იმატა მას შემდეგ, რაც მძღოლების პატიმრობის რისკები გაიზარდა.

აკრძალვების აღსრულებაც არარეგულარულია, მაგრამ ოკადის მძღოლები დაუცველები და ხშირად შევიწროებულნი არიან პოლიციის მხრიდან. ისინი ხშირად აპატიმრებენ მოტომძღოლებს და ფულს სძალავენ ჩამორთმეული მოტოციკლის დაბრუნების სანაცვლოდ. „მოტოს დასაბრუნებლად 90 000 ნაირა (57$) არის საჭირო“, – ამბობს ადევალე. „ხანდახან ვერც იბრუნებენ და მათი დაჭყლეტვის ყურება უწევთ“. მთავრობამ ათასობით ოკადა ჩამოართვა და გაანადგურა, რაც დიდი დარტყმა იყო. მოტოციკლები ძვირი ღირს – ლაგოსში მედიანურ წლიურ ხელფასზე 33-ჯერ მეტი, ამიტომ ხშირად განვადებით ყიდულობენ.

აკრძალვებს მძღოლები მშვიდად არ შეხვედრიან – მოაწყვეს საპროტესტო აქციები, არაერთი შეტაკებაც მოხდა პოლიციელებსა და მათ შორის; სულ მცირე, ერთმა ოკადების კავშირმა სარჩელიც შეიტანა სასამართლოში ხელისუფლების წინააღმდეგ, რითაც აკრძალვის გაუქმებას და დაკარგული შემოსავლების დაბრუნებას ითხოვდნენ.

ადევალეს შეხედულება ოკადების შესახებ წლების განმავლობაში შეიცვალა. მისი მამა 25 წელი ოკადის მძღოლი იყო. ადევალეს პატარაობაში მამა მთელ ოჯახს ასე დაატარებდა ეკლესიაში, ბაზარსა და სკოლაში. მოტოზე ყველანი თავსდებოდნენ, ყველაფერი ეს კი დაბალ სოციალურ კლასზე მიანიშნებდა. ხშირად მას რცხვენოდა და სკოლაში წასვლისას მამას სთხოვდა, სკოლის შორიახლოს ჩამოესვა, რათა კლასელებს არ დაენახათ. მაგრამ მას შემდეგ, რაც ადევალემ გააცნობიერა, რამდენი სირთულის გადალახვა სჭირდებათ ოკადის მძღოლებს, მისი სირცხვილის განცდა სიამაყედ გადაიქცა. „ისინი ქალაქიდან თავს არ წააშლევინებენ“.